Schemat żywienia dziecka w 1. roku życia

Część 1: Karmienie naturalne

O zaletach mleka mamy

Karmienie mlekiem kobiecym jest najlepszym i najbezpieczniejszym sposobem żywienia niemowląt. Zapewnia wszystkie niezbędne składniki pokarmowe, które są idealnie dostosowane pod względem ilości, jakości i proporcji do potrzeb rozwijającego się dziecka oraz do jego możliwości trawiennych i wydalniczych. Mleko kobiece zawiera szereg substancji aktywnych, które wspomagają trawienie węglowodanów i tłuszczów, a także wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Ponadto w pokarmie kobiecym występują przeciwciała, które chronią niemowlaka przed ciężkimi zakażeniami układu pokarmowego i oddechowego. Karmienie mlekiem mamy zmniejsza ryzyko pojawienia się w wieku późniejszym nadwagi, otyłości, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy czy wad zgryzu. Bliski kontakt z mamą daje również komfort psychiczny, poczucie bezpieczeństwa i przyczynia się do lepszego rozwoju intelektualnego malucha.

Skład pokarmu kobiecego

Pokarm kobiecy jest idealnie dostosowany do aktualnych potrzeb dziecka. Białka zawarte w mleku mamy są pełnowartościowe, czyli zawierają wszystkie niezbędne aminokwasy, a dzięki przewadze białek serwatkowych są łatwo trawione i w 100% wykorzystywane przez dziecko. Laktoza jest głównym węglowodanem występującym w mleku. Natomiast substancje tłuszczowe oprócz dostarczania energii są także źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (DHA-dokozaheksaenowy i ARA-arachidonowy) potrzebnych do prawidłowego rozwoju układu nerwowego i narządu wzroku.

Skład mleka zmienia się w zależności od wielu czynników. Pod koniec III trymestru, aż do około 5. dnia po porodzie gruczoły sutkowe zaczynają produkować i wydzielać siarę, która zawiera dużo białka, immunoglobulin, substancji odpornościowych, czynników wzrostu, hormonów, enzymów, składników mineralnych oraz witamin. Między 5. a 14. dniem pojawia się mleko przejściowe, w którym stopniowo zmniejsza się ilość białka, a zwiększa ilość laktozy i tłuszczów. Około 3. tygodnia po porodzie gruczoły sutkowe przystosowują się do stałej produkcji mleka dojrzałego. Skład mleka dojrzałego również nie jest stały. Czynniki wpływające na skład pokarmu to:

  • czas trwania ciąży: mleko mamy karmiącej wcześniaka zawiera zdecydowanie więcej białka
  • faza karmienia: na początku karmienia pokarm jest bardziej rozwodniony aby zaspokoić pragnienie dziecka, następnie zwiększa się zawartość tłuszczu (dlatego niezwykle istotny jest odpowiednio długi czas przystawiania dziecka do każdej piersi)
  • pora dnia: w nocy pokarm zawiera zdecydowanie więcej tłuszczu (dlatego tak ważne jest nocne karmienie)
  • stosowana dieta: znaczenie ma głównie rodzaj i ilość spożywanych tłuszczów (zawartość DHA w mleku ludzkim wykazuje duże wahania i odzwierciedla dietę matki)

Co zrobić by karmienie było efektywne?

Karmienie należy rozpocząć bezpośrednio po porodzie, najpóźniej w pierwszej godzinie życia (jeżeli oczywiście nie ma okoliczności uniemożliwiających takie postępowanie). Skuteczne karmienie piersią w pierwszych dniach życia zwiększa gwarancję długotrwałego pozostania przy naturalnym karmieniu. W pierwszych tygodniach należy pozwolić dziecku jeść tyle razy ile chce i jak długo chce (karmienie na żądanie). Początkowo może to być od 12 do nawet 20 razy na dobę.

Częstą przyczyną niepowodzenia lub zaniechania karmienia naturalnego są tak zwane kryzysy laktacyjne. Najczęściej występują w 3 i 6 tygodniu oraz 3 i 6 miesiącu życia dziecka. Są one związane z fazą intensywnego wzrostu niemowlęcia a objawiają się tym, że dziecko chce być częściej (lub cały czas) przy piersi. Rozwiązaniem jest dostosowanie się do potrzeb dziecka i karmienie tak często jak tego potrzebuje. Po kilku dniach organizm matki zacznie produkować wystarczające ilości pokarmu. Należy pamiętać, że podstawowym i decydującym czynnikiem zapewniającym prawidłowe i dostateczne wytwarzanie pokarmu jest ssanie.

Kiedy i jak wprowadzać pierwsze produkty?

Departament Matki i Dziecka Ministerstwa Zdrowia rekomenduje wyłączne karmienie piersią jako optymalny i wzorcowy sposób żywienia niemowląt do ukończenia 6. miesiąca życia oraz kontynuację karmienia piersią przy jednoczesnym podawaniu pokarmów uzupełniających nawet do drugiego roku życia. W okresie pierwszych 6 miesięcy życia pokarm mamy w 100% zaspokaja potrzeby malucha. Nie trzeba podawać innych płynów, chyba, że dziecko wymiotuje lub gorączkuje. W następnych miesiącach (od 7. do 18.-24.), kontynuując karmienie naturalne, należy stopniowo podawać nowe produkty tak, aby do ukończenia 2. roku życia przejść do „diety rodzinnej. Pokarmy początkowo powinny mieć konsystencję płynną. Stopniowo należy przechodzić od konsystencji papkowatej przez grudkową i ostatecznie kończąc na twardej. Nowe produkty wprowadzamy pojedynczo, w niewielkich ilościach, najlepiej po karmieniu piersią. Kolejność wprowadzania pokarmów zależy od regionalnych zwyczajów żywieniowych i stanu zdrowia dziecka (obciążenie alergią).

5-6 miesiąc życia

Warzywa gotowane: marchew, ziemniak, dynia, brokuł, burak, pietruszka. Najlepiej aby warzywa korzenne pochodziły ze sprawdzonych upraw, ponieważ często są zanieczyszczone pestycydami i azotanami.

Mięso gotowane: początkowo miksowane, potem mielone i drobno siekane. Zaleca się mięso drobiowe, z królika, jagnięcinę, wołowinę. Mięso podajemy bez wywaru, który może działać uczulająco. Początkowo porcje wielkości około 10 g gotowanego mięsa dziennie, następnie 20 g pod koniec 1 r.ż.

Gluten: zaleca się aby pierwszym posiłkiem zawierającym gluten była kaszka manna dodawana do przecieru jarzynowego w ilości 2-3 g (około pół łyżeczki) na 100 ml. Przyjmuje się, że karmienie piersią co najmniej co 6. miesiąca życia i wprowadzenie glutenu w 5. miesiącu znacznie opóźniają ujawnienie się celiakii.

Owoce, soki owocowe: najlepiej aby były to soki przecierowe z owoców o niskich właściwościach alergizujących jak jabłko czy gruszka. Początkowo w ilości 30-50 g do maksymalnie 150 g u starszych niemowląt.

Produkty bezglutenowe: kleiki, kaszki ryżowe lub kukurydziane.

Jajo: w szczególności żółtko jaja kurzego, jako źródło tłuszczu, kalorii, witamin z grupy B oraz żelaza.

Woda: bez ograniczeń. Woda źródlana, naturalna woda mineralna (niskozmineralizowana, niskosodowa, niskosiarczanowa).

7-12 miesiąc życia

Ryby: szczególnie tłuste ryby morskie (śledź, łosoś, szprot). Nie należy podawać ryb drapieżnych. Początkowo małymi porcjami, raz w tygodniu. Jeżeli dziecko dobrze reaguje, podawać 1-2 razy w tygodniu.

Jogurt, kefir, sery: kilka razy w tygodniu. Produkty tylko naturalne.

Warzywa surowe: miękkie kawałki podawane do ręki

Piśmiennictwo:

  1. Woś , Staszewska-Kwak A., „Żywienie dzieci”. Wyd. PZWL, Warszawa 2008
  2. Langley-Evans S., „Żywienie, wpływ na zdrowie człowieka”. Wyd. PZWL ,Warszawa 2014
  3. Szajewska H., Albrecht P., „Jak żywić niemowlęta i małe dzieci”. Wyd. PZWL Warszawa 2009
  4. Murkoff H., „Pierwszy rok życia dziecka”, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2011
  5. http://ptp.edu.pl
  6. http://mp.pl/artykuly/49024
Bogna Andrzejczak

Bogna Andrzejczak

Magister farmacji, specjalista ds. żywienia. Oba kierunki studiów ukończyłam na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu.
Bogna Andrzejczak

Latest posts by Bogna Andrzejczak (see all)

4 Komentarzy

  1. Jakiś czas temu zmieniły się zalecenia. Jajko wprowadza się w całości, nie czeka się z wprowadzeniem białka do 9 miesiąca. Warto zapoznać się z obecnie obowiązującymi zaleceniami, bo według nich powinno żywić się dziecko. Dieta ze “stołu rodzinnego” nie do końca jest odpowiednia dla 2 latka za względu na zbyt duże ilości soli w daniach. Szczegóły znajdzie Pani w Standardach Medycznych.

  2. No wlasnie, zmienil sie a tutaj tych zmian nie uwzgledniono. Kefir jogurt twarog od 7 m.ca a jajko od razu podaje sie w calosci…

Dodaj komentarz