Późny chronotyp (tzw. sowa) konsekwentnie koreluje z szerokim spektrum nieprawidłowych wzorców żywieniowych. Najsilniejszy związek dotyczy napadowego jedzenia. Ma to konkretne implikacje dla pracy z pacjentem.
Pacjent mówi, że je za dużo wieczorem, nie może przestać podjadać po kolacji, budzi się w nocy żeby coś zjeść i nie rozumie, dlaczego tak jest. Pytanie o chronotyp rzadko pada w tej rozmowie – a powinno. Nowa metaanaliza 51 badań pokazuje, że być może biologiczny rytm dobowy jest jednym z kluczowych, a niedocenianych, kontekstów klinicznych dla całego spektrum nieprawidłowych zachowań żywieniowych.
Co to jest chronotyp i dlaczego ma znaczenie kliniczne?
Chronotyp to naturalna preferencja czasowa organizmu. Jest to genetycznie uwarunkowana skłonność do bycia aktywnym rano lub wieczorem. Nie jest to nawyk ani wybór, lecz cecha biologiczna zarządzana przez zegary dobowe w podwzgórzu i ekspresję genów zegarowych w tkankach obwodowych. Wczesny chronotyp: potocznie „skowronek” ma szczyt aktywności w pierwszej połowie dnia. Późny chronotyp „sowa” funkcjonuje najlepiej wieczorem i śpi możliwie późno.
Najsilniejszy związek po kolei od najsilniejszego stwierdzono dla jedzenia napadowego, jedzenia nocnego, uzależnienia od jedzenia, jedzenia niekontrolowanego i jedzenia emocjonalnego.
Jedyny odwrotny związek: jedzenie restrykcyjne korelowało z chronotypem ujemnie. Późny chronotyp wiązał się z mniejszą skłonnością do restrykcji.
Jakie to ma implikacje praktyczne?
Przeczytaj co to oznacza dla praktyki gabinetów dietetycznych.
W Klubie Dietetyków znajdziesz pełniejsze omówienie: praktyczny komentarz, jak tę wiedzę można wykorzystać w pracy z pacjentem.
- wnioski dla praktyki gabinetowej,
- ograniczenia badania,
- dyskusja dla dietetyków.
Bibliografia:
- Arab A, Karimi E, Eddy KT, Garaulet M, Scheer FAJL. Chronotype and disordered eating indicators: A systematic review and meta-analysis. Clin Psychol Rev. 2026 May 14;127:102750. doi: 10.1016/j.cpr.2026.102750. Epub ahead of print. PMID: 42184553.
