Dereń – polski superowoc

Dereń jest krzewem owocowym, o którym w Polsce obecnie pamięta niewiele osób. Przez wiele lat dereń był bardzo popularny i wykorzystywany często przez gospodynie domowe zarówno w kuchni, jak i w domowych metodach leczenia schorzeń. Dereń to jeden z polskich superowoców – bogate źródło przeciwutleniaczy.

Warto przyjrzeć mu się bliżej.

dereń

Roman Hraska / 123RF

Gdzie można spotkać dereń?

Dereń wywodzi się z Azji Środkowej, skąd rozprzestrzenił się na inne tereny strefy zwrotnikowej i umiarkowanej. Szczególnie popularny jest w Ameryce Północnej, Azji i w południowych rejonach Europy. W Polsce występują 4 gatunki derenia. Spośród rosnących dziko dominuje dereń świdwa o drobnych, ciemnych owocach zebranych w grona, które chętnie zjadane są przez ptaki. Na północy Polski trudno jest spotkać dereń. Jednak im dalej na południe, tym częściej widzimy krzewy dorastające do 10 m wysokości o ciemnoczerwonych gałęziach, szczególnie na obrzeżach lasów i zarośli oraz przy drogach. Ze względu na łatwe warunki adaptacji i możliwość wzrostu w zanieczyszczonym powietrzu dawniej wysadzano dereń świdwę wzdłuż uczęszczanych dróg.

Bardziej doceniane kulinarnie i uważane za smaczniejsze są owoce derenia właściwego. Mają one wyrazistą, rubinową barwę i podłużny kształt. Przypominają nieco owoce dzikiej róży. Pełną dojrzałość uzyskują we wrześniu. Roślina zaczyna kwitnąć jako jedna z pierwszych w Polsce, na przełomie marca i kwietnia, a kwiatostany mają kulisty kształt i żółtą barwę. Obecnie dereń właściwy można spotkać w dzikich zaroślach, jednak tylko w miejscach, w których dawniej znajdowały się ogrody dworów szlacheckich. Wśród polskiej szlachty dereń był bardzo popularny przez kilka stuleci. Krzew ten zapomniany na wiele lat można obecnie coraz częściej spotkać w postaci sadzonek w centrach ogrodniczych.

Dereń – polski superowoc

Owoce derenia są bardzo bogate w przeciwutleniacze. Nie musimy sięgać po jagody goji lub acai, gdyż to samo mamy na miejscu. Ze względu na intensywną barwę owoców są one doskonałym źródłem antocyjanów. Antocyjany w zależności od budowy mają barwę od pomarańczowej, przez czerwoną i fioletową, aż po głęboki granat. W tkankach roślinnych ich główną rolą jest ochrona przed nadmierną ilością promieniowania UV. W organizmie człowieka antocyjany jako przeciwutleniacze same biorą udział w reakcji z wolnymi rodnikami i innymi inicjatorami utleniania, chroniąc w ten sposób wysokocząsteczkowe elementy komórkowe, jak DNA i białka i zapobiegając ich degradacji. Przyczyniają się w ten sposób do zmniejszenia negatywnych skutków stresu oksydacyjnego, zapobiegają chorobom nowotworowym, cukrzycy, czy miażdżycy.

Przeczytaj także na dietetycy.org.pl:  Zdrowe słodycze - czy istnieją?

Dereń to również doskonałe źródło flawonoli, szczególnie kwercetyny, której przypisuje się największą aktywność biologiczną wśród tych związków. Flawonole chronią organizm przed chorobami neurodegeneracyjnymi, nowotworowymi i układu krążenia. Owoce derenia stanowią również źródło bardzo rzadko występującego związku – werbenaliny. Werbenalina jest najtrwalszym związkiem spośród przeciwutleniaczy. Nie ulega degradacji pod wpływem temperatury i tlenu, jej struktura nie zmienia się w środowisku kwaśnym i zasadowym. Po kilkuletnim przechowywaniu nie obserwuje się istotnych zmian w jej składzie i aktywności biologicznej. Werbenalina ma szeroki zakres działania leczniczego. Działa ochronnie na układ sercowo-naczyniowy, obniża poziom cukru we krwi, działa przeciwbólowo, przeciwzapalnie, przeciwskurczowo, przeciwnowotworowo, antywirusowo, hamuje procesy mutagenne, moduluje procesy immunologiczne oraz ma działanie oczyszczające, czyli usuwa toksyny z organizmu.

Na co pomoże dereń?

W lecznictwie ludowym wykorzystywano owoce, liście, kwiaty, a nawet korę derenia. Stosowano je w wielu dolegliwościach. Obecnie coraz częściej korzystamy z mądrości ludowej i staramy leczyć się w naturalny sposób. Wiemy już, że sztuczne witaminy w tabletkach nie mają takiego samego działania, jak to, co dała nam natura. Warto zatem zwrócić uwagę na dereń, który jest doskonałym surowcem leczniczym, ale też świetnie smakuje.

  • Niestrawność i problemy z trawieniem – zjedz dużą garść surowych, mocno dojrzałych owoców. Można też wcześniej namoczyć je w koniaku.
  • Przeziębienie i grypa – przyjmuj 3 razy dziennie po łyżeczce konfitury z owoców.
  • Obrzęki, stłuczenia – na opuchnięte miejsce nałóż okład z roztartych owoców. Mają one działanie ściągające, zmniejszają wysięk i zwężają naczynia krwionośne.
  • Trądzik młodzieńczy – zmieszaj wywar z owoców z mączką owsianą do uzyskania pożądanej konsystencji i nakładaj na skórę.
  • Łagodna anemia – jedz codziennie garść surowych owoców. Zawierają one duże ilości żelaza, a przy tym aż 75 mg witaminy C w 100g. Żelazo wchłania się dużo lepiej w obecności witaminy C.
  • Stan zapalny dziąseł – płucz jamę ustną schłodzonym wywarem z młodych gałązek. Ma on działanie ściągające i przeciwdrobnoustrojowe.
  • Gorączka – nalewkę z kwiatów derenia przyjmuj 2 razy dziennie po 20-30 kropli na cukrze.
Przeczytaj także na dietetycy.org.pl:  Sposób na Hashimoto. Jak w 31 dni zwalczyć objawy choroby [RECENZJA]

Dereń to nie tylko lecznictwo ludowe. Istnieją już badania potwierdzające jego ochronne działanie na układ sercowo-naczyniowy. Ekstrakty owocowe łagodzą uszkodzenia mięśnia sercowego i wzmacniają ochronę antyoksydacyjną organizmu. Mają też korzystne działanie przy zakrzepowym zapaleniu żył.

Wykorzystanie derenia w produktach spożywczych

W Polsce przetwory z derenia można spotkać przede wszystkim w sklepach ze zdrową żywnością. Dżemy, konfitury, kompoty, nalewki, soki i herbatki wytwarzane są przede wszystkim przez lokalnych producentów na niedużą skalę. Zachęcam do przejrzenia książek kucharskich i samodzielnego przygotowywania smacznych i zdrowych przetworów.

Większym zainteresowaniem dereń cieszy się w południowych rejonach Europy. Na Bałkanach i w Turcji popularne jest przetwórstwo tych owoców o pięknej rubinowej barwie i wytwarzanie konfitur, dżemów, powideł oraz soków na skalę przemysłową. Dużą popularnością cieszą się też syropy, nalewki spirytusowe i wina owocowe. Na Bałkanach popularna jest wódka zwana „Drenja” – destylat z fermentowanych owoców derenia, charakteryzujący się głębokim, jedwabistym smakiem. Z suszonych owoców i liści przygotowywane są przyprawy do mięsa, szczególnie do dziczyzny, a owoce surowe wykorzystywane są do produkcji sosów.

Ciekawym sposobem przetwarzania tych słodkawych owoców jest ich zasalanie na podobnej zasadzie, jak przygotowuje się oliwki. Solone owoce derenia są wykorzystywane w potrawach tak samo jak oliwki – zastępują je. Nieznanym w Polsce przetworem jest pestil – rodzaj suszonej marmolady pochodzący z Turcji i tam właśnie najbardziej popularny. Soki i inne przetwory z derenia używane są często jako składniki deserów i dodatki do ciast. Prowadzone są nawet próby dodawania derenia do jogurtów. Ciekawym przykładem nietypowego wykorzystania tego owocu jest użycie jego palonych pestek jako substytut kawy.

Przeczytaj także na dietetycy.org.pl:  Nowe AlaAntkowe BLW [Recenzja książki]

Piśmiennictwo:

1. Broda B., Mowszowicz J., Przewodnik do oznaczania roślin leczniczych, trujących i użytkowych, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa, 2000

2. Eshaghi M., Zare S., Banihabib N., Nejati V., Farokhi F., Mikaili P., Cardioprotective effect of Cornus mas fruit extract against carbon tetrachloride induced-cardiotoxicity in albino rats. Journal of Basic and Applied Scientific Research, 2012, 2 (11), 106-114

3. Gasik A., Mitek M., Dereń właściwy – roślina zapomniana. Przemysł spożywczy, 2008, 9, 47-50

4. Kucharska A.Z., Sokół-Łętowska A., Piórecki N., Morfologiczna, fizykochemiczna i przeciwutleniająca charakterystyka polskich odmian derenia właściwego (Cornus mas L.). Żywność. Nauka. Technologia. Jakość., 2001, 3, (76), 78-89

5. Tarko T., Duda-Chodak A., Pigoń P., Niedocenione surowce owocowe. Przemysł Fermentacyjny i Owocowo-Warzywny, 2010, 5, 16-18

Zostaw swoją opinię:

O autorze

Aleksandra Żyłowska

Absolwentka studiów z obszaru żywności, żywienia i dietetyki. Zwolenniczka prostej, zdrowej kuchni i świadomych wyborów w codziennym odżywianiu.

Yes No