Dieta niskobłonnikowa. Produkty o niskiej zawartości błonnika

Błonnik pokarmowy odgrywa ważną rolę w prawidłowej pracy przewodu pokarmowego. Wspomaga usuwanie z organizmu wielu substancji niepożądanych, np. metali ciężkich. Zatem dla ludzi zdrowych jego spożywanie jest bardzo korzystne. Istnieją jednak jednostki chorobowe, w których spożycie błonnika należy ograniczyć. [1]

Spis treści:

1. Kto powinien stosować dietę niskobłonnikową?
2. Zawartość błonnika w różnych produktach
3. Praktyczne wskazówki
4. Podsumowanie
5. Bibliografia

Kiedy dieta powinna zawierać produkty o niskiej zawartości błonnika?

Dietę niskobłonnikową stosuje się przed pewnymi badaniami diagnostycznymi, wspomagając leczenie przeczyszczające. Wśród nich można wymienić kolonoskopię i kolonografię.

Badania wykazały, że zmniejszenie zawartości błonnika w diecie powoduje znacznie skuteczniejsze oczyszczanie jelita. Wpływa również na lepszą tolerancję środków przeczyszczających przez pacjentów. Dieta ta jest również zalecana przed planowanymi operacjami ginekologicznymi i operacjami w obrębie jamy brzusznej. Stosuje się ją też w okresie zaostrzeń różnych chorób jelit. Należą do nich:

• choroba Leśniowskiego-Crohna,
• wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
• zespół jelita drażliwego,
• zapalenie uchyłków jelita,
• choroba zakaźna przewodu pokarmowego,
• choroba nowotworowa odcinka przewodu pokarmowego. [2]

W okresie zaostrzeń chorób takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna, czy też wrzodziejące zapalenie jelita grubego, występuje silna biegunka. Obniżenie zawartości błonnika w diecie może zmniejszyć częstotliwość i objętość stolców oraz ponownie wywołać stan remisji.

Autorzy jednego z przeglądów sugerują, że niekiedy należy ograniczyć ilość błonnika w diecie nawet do 10 g na dobę. U pacjentów z zespołem jelita drażliwego zastosowanie diety niskobłonnikowej może zmniejszyć nasilenie objawów.

W przypadku uchyłkowatości jelita grubego spożywanie produktów i potraw ubogich w błonnik może być stosowane również tylko w okresach zaostrzeń, ponieważ zmniejsza dolegliwości bólowe. Po ustąpieniu objawów należy ponownie zwiększyć ilość błonnika w diecie. [2]

Zawartość błonnika w różnych produktach spożywczych

Błonnik pokarmowy znajduje się w produktach pochodzenia roślinnego. Jego głównymi źródłami są produkty zbożowe, warzywa, owoce oraz orzechy, pestki i nasiona. Na zawartość błonnika ma wpływ stopień przetworzenia produktu, obróbka mechaniczna i obróbka termiczna. [3]

Produkty zbożowe

Produkty zbożowe charakteryzują się wysoką zawartością błonnika pokarmowego. Zdecydowanie większą jego zawartością charakteryzują się ryż brązowy i grube kasze, takie jak kasza gryczana, czy kasza jęczmienna, w porównaniu do ryżu białego i kasz drobnych.

W przypadku tego typu produktów istotne znaczenie ma sposób ich gotowania. Im dłużej będą gotowane i im bardziej będą miękkie, tym zawartość błonnika będzie niższa. Spośród pieczywa mała ilość błonnika znajduje się w jasnych produktach pszennych. Dlatego, będąc na diecie niskobłonnikowej, należy ograniczać żytnie, pełnoziarniste pieczywo.

Warto również zwrócić uwagę na zawartość tego składnika w produktach śniadaniowych, ponieważ wiele z nich zawiera duże ilości błonnika. Mogą być przeciwwskazane dla osób ograniczających jego ilość w diecie. Najlepszym wyborem będą płatki jaglane, w szczególności namoczone lub ugotowane. [1]

Zawartość błonnika pokarmowego w ziarnach, kaszach i makaronach [1]

Zawartość błonnika pokarmowego w pieczywie [1]

Zawartość błonnika pokarmowego w produktach śniadaniowych [1]

Warzywa

Zawartość błonnika pokarmowego w warzywach wynosi średnio 0,5-5,8 g w 100 g produktu. [3] Należy jednak wykluczyć z tej grupy nasiona roślin strączkowych, które charakteryzują się bardzo wysoką zawartością tego składnika. Większa ilość błonnika znajduje się w warzywach korzeniowych (marchew, pietruszka, seler) i włóknistych (por, rabarbar). Istotne znaczenie w przypadku warzyw ma ich obróbka – zarówno termiczna, jak i mechaniczna. Im bardziej są rozdrobnione i im dłużej są gotowane, tym mniej zawierają błonnika. [1]

Zawartość błonnika pokarmowego w warzywach [1]

Owoce

Zawartość błonnika pokarmowego w owocach wynosi ok. 2 g w 100 g produktu. [3] Będąc na diecie niskobłonnikowej, należy wyeliminować z jadłospisu – przede wszystkim porzeczki, maliny i jagody. W reszcie owoców zawartość błonnika jest niska, ale nie można spożywać ich w nadmiarze i tak samo, jak w przypadku warzyw ich obróbka mechaniczna i termiczna obniża jego zawartość. Warto zwrócić uwagę na ilość błonnika w owocach suszonych, która jest bardzo wysoka. Dlatego ich również nie należy spożywać na diecie niskobłonnikowej. [1]

Zawartość błonnika pokarmowego w owocach świeżych [1]

Zawartość błonnika pokarmowego w owocach suszonych [1]

Orzechy, pestki, nasiona i produkty z nich wykonane

Zawartość błonnika pokarmowego w orzechach, pestkach i nasionach jest bardzo wysoka. Szczególnie duża ilość znajduje się w produktach kokosowych, maku oraz migdałach. Osoby ograniczające ilość błonnika w diecie powinny je wyeliminować. [1]

Zawartość błonnika pokarmowego w orzechach, pestkach, nasionach i produktów z nich wykonanych [1]

Jak ograniczyć ilość błonnika w diecie? – Praktyczne wskazówki

1. Wybieraj ryż biały, drobne kasze i jasny makaron zamiast ryżu brązowego, kasz grubych i pełnoziarnistego makaronu. Gotuj je do miękkości (gotowanie „al dente” jest niewskazane).
2. Wybieraj jasne, pszenne pieczywo zamiast pieczywa żytniego, pełnoziarnistego i graham.
3. Ogranicz spożywanie nasion roślin strączkowych i warzyw włóknistych (tj. por, rabarbar).
4. Warzywa i owoce obieraj ze skórki, usuwaj pestki i nasiona. Warto poddać je obróbce termicznej (w szczególności warzywa korzeniowe, tj. marchew, pietruszka, ziemniaki).
5. Wyeliminuj z diety owoce suszone, orzechy, pestki i nasiona.

Podsumowanie

Błonnik pokarmowy ma wiele właściwości prozdrowotnych. Dlatego u osób zdrowych ograniczanie spożycia produktów o dużej zawartości błonnika jest niekorzystne. Należy jednak pamiętać, że istnieją wskazania do spożywania produktów niskobłonnikowych. W takich wypadkach warto kierować się powyższymi wskazówkami.

Bibliografia:

1. Przygoda B., Kunachowicz H., Nadolna I., Iwanow K. (2019). Wartość odżywcza wybranych produktów spożywczych i typowych potraw. Warszawa: PZWL.
2. Vanhauwaert, E., Matthys, C., Verdonck, L., & De Preter, V. (2015). Low-residue and low-fiber diets in gastrointestinal disease management. Advances in Nutrition, 6(6), 820-827.
3. Bienkiewicz, M., Bator, E., & Bronkowska, M. (2015). Błonnik pokarmowy i jego znaczenie w profilaktyce zdrowotnej. Probl Hig Epidemiol, 96(1), 57-63.