Dieta – ostre zapalenie trzustki (OZT)

Trzustka jest jednym z dwóch (obok wątroby) dużych gruczołów przewodu pokarmowego. Położona jest zewnątrzotrzewnowo, na tylnej ścianie jamy brzusznej.

Funkcje trzustki

Trzustka jest gruczołem wydzielania zarówno zewnętrznego, jak i wewnętrznego. Jej zewnątrzwydzielnicza czynność polega na produkowaniu soku trzustkowego – wydzieliny bogatej w enzymy trawienne, która odprowadzana jest do dwunastnicy. Czynność dokrewna (wewnątrzwydzielnicza) związana jest natomiast z obecnością wysp trzustkowych (wysp Langerhansa), w których występują komórki wydzielające hormony biorące udział w regulacji stężenia glukozy we krwi.

ozt

Prawo autorskie: imagevectors / 123RF Zdjęcie Seryjne

Etiologia choroby

OZT może być wywołane przez wiele czynników. Do najczęściej występujących zalicza się:

  • kamicę żółciową
  • nadmierne spożywanie alkoholu

a także:

  • zaburzenia lipidowe
  • mechaniczne utrudnienia w odpływie soku trzustkowego (nowotwory trzustki oraz dróg żółciowych, wady rozwojowe trzustki, wrzód drążący do trzustki, zabiegi operacyjne jamy brzusznej)
  • zakażenia
  • działanie substancji toksycznych

Należy zaznaczyć, że nadal pojawiają się przypadki zachorowań (około 20%), w których nie udaje się określić czynnika etiologicznego.

Istota OZT

W warunkach fizjologicznych enzymy proteolityczne w postaci nieaktywnej przekazywane są z trzustki przewodem trzustkowym do dwunastnicy, gdzie ulegają aktywacji, zyskując zdolność do trawienia.

Istotą OZT jest natomiast tzw. samotrawienie narządu, czyli wewnątrzkomórkowa aktywacja enzymów proteolitycznych i rozpoczęcie trawienia wewnątrz komórek trzustki, podczas gdy w prawidłowo funkcjonującej trzustce istnieją mechanizmy temu zapobiegające. Na skutek nieprawidłowości dochodzi do uszkodzenia struktur wewnątrzkomórkowych tego gruczołu. Pojawiają się odwracalne zmiany anatomiczne takie jak obrzęk czy martwica oraz rozwija się reakcja zapalna, która może mieć charakter miejscowy (pierwsze kilka godzin) lub wskutek uszkodzenia naczyń krwionośnych objąć też inne narządy.

Objawy

  • silne bóle brzucha (głównie w nadbrzuszu i śródbrzuszu), często promieniujące do pleców
  • ponad 3 – krotny wzrost aktywności amylazy we krwi i w moczu
  • nudności
  • wymioty
  • objawy niezdrożności jelit – wzdęcie, zatrzymanie gazów i stolca
  • temperatura 39 – 40°C
  • biegunka (czasem)
  • podżółtaczkowe zapalenie białkówek (rzadko)

Leczenie żywieniowe

Nie zaleca się stymulacji wydzielania trzustki – wykazano, że przyczynia się to do częstszego występowania powikłań oraz zwiększa śmiertelność.

  • Wskazana jest przynajmniej 24 – godzinna głodówka oraz żywienie pozajelitowe.
  • W miarę poprawy stanu zdrowia pacjenta powinno wprowadzać się żywienie enteralne, polegające na podawaniu diety peptydowej przez zgłębnik nosowo – jelitowy.
  • Po około tygodniu powraca się do żywienia doustnego, które należy zacząć od podawania lekko osłodzonej herbaty, sucharków (rozmoczonych), kleiku ryżowego i płatków owsianych (rozgotowanych). Takie żywienie można urozmaicać przecierami owocowymi, puree ziemniaczanym lub marchewkowym.
  • W 2 tygodniu dieta o konsystencji papkowatej powinna obejmować potrawy lekkostrawne, zawierające białko i węglowodany oraz małą ilość tłuszczu, lub w ogóle beztłuszczowe.
  • Decyzja o wprowadzaniu kolejnych potraw powinna być podjęta przez lekarza, na podstawie wskaźników w badaniach krwi, perystaltyki jelit pacjenta oraz jego ogólnego stanu zdrowia.

Często też żywienie pacjenta dzieli się na 3 okresy rekonwalescencji

Pierwszy okres (ok. 1 miesiąc) okresy rekonwalescencji Drugi okres okresy rekonwalescencji Trzeci okres okresy rekonwalescencji
§  Wartość energetyczna: 2000kcal/d

§  Białko ogółem: do 70g/d

§  W tym białko zwierzęce: 35g/d

§  Tłuszcz ogółem: 40g/d

§  Węglowodany ogółem: 360 – 370 g/d

§  Posiłki 4 – 5 w ciągu dnia, niezbyt obfite

§  Zaleca się: pieczywo jasne i czerstwe, drobne kasze, ryż, drobne makarony, chude mleko, twaróg, ryby, wędliny, drób, cielęcinę i wołowinę, ziemniaki, masło, olej sojowy, olej słonecznikowy, oliwę, dżem, ziemniaki gotowane, tłuczone, puree, warzywa i owoce zawierające witaminę C oraz karoten

§  Wskazane są: posiłki gotowane, duszone bez uprzedniego przysmażania, pieczone w folii lub w pergaminie, potrawki, pulpety, sosy o łagodnym smaku, zaprawiane słodką śmietanką z mąką, masłem lub  żółtkiem

§  Nie zaleca się: pieczywa razowego, żytniego, grubych kasz, przekwaszonych przetworów mlecznych, jaj, tłustego mięsa (wieprzowina, baranina, kaczka, gęś), tłustych ryb (węgorz, halibut), tłustych wędlin, wędzonych produktów mięsnych i ryb, mięsa peklowanego, śmietany, smalcu, cebuli, kapusty, papryki, szczypiorku, rzodkiewki, orzechów, gruszek, śliwek, czereśni, roślin strączkowych, czekolady oraz słodyczy zawierających tłuszcz i kakao

§  Przeciwskazane są: potrawy smażone, duszone, pieczone z dodatkiem tłuszczu, sosy na zasmażkach, sosy na wywarach mięsnych, torty, ciastka z kremem, tłuste ciasta

 

§  Wartość energetyczna: 2000kcal/d

§  Białko ogółem: do 75g/d

§  Tłuszcz ogółem: 50g/d

§  Racja pokarmowa podzielona na 5 posiłków

§  Zalecenia odnośnie produktów i sposobu sporządzania potraw takie jak w pierwszym okresie rekonwalescencji

§  Wartość energetyczna: 2300 – 2500kcal/d

§  Białko ogółem: do 70 – 90g/d

§  Tłuszcz ogółem: 60 – 80g/d

§  Stopniowe przechodzenie od produktów gotowanych do smażonych i duszonych oraz sukcesywne zwiększanie zawartości tłuszczu w dziennej racji pokarmowej

Tabela 1. Podział leczenia żywieniowego na trzy okresy rekonwalescencji. Źródło: Jarosz, M. i Dzieniszewski, J. (2004). Choroby trzustki. Porady Lekarzy i Dietetyków. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

OZT jest chorobą poważną i może zagrażać życiu człowieka. Istotny wpływ na przebieg leczenia ma szybkie rozpoznanie.

Bibliografia

Ciborowska, H. i Rudnicka Anna. (2015). Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Gołąb, B. (2000). Podstawy anatomii człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Jarosz, M. (2010). Praktyczny podręcznik dietetyki. Warszawa: Instytut Żywności i Żywienia.

Jarosz, M. i Dzieniszewski, J. (2004). Choroby trzustki. Porady Lekarzy i Dietetyków. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Łysiak – Szydłowska, W. (2000). Żywienie kliniczne wybrane zagadnienia. Gdańsk: Via Medica.

Traczyk, W. (1989). Fizjologia człowieka w zarysie. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.

Zostaw swoją opinię:

O autorze

Studentka 3 roku dietetyki na Wydziale Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Loading...
Udostępnienia