Dietoterapia w zaburzeniach psychicznych – Joanna Róg, Hanna Karakuła-Juchnowicz [Recenzja]

Coraz więcej dietetyków spotyka dziś w gabinecie pacjentów z depresją, zaburzeniami lękowymi, ADHD czy chorobą afektywną dwubiegunową. Często przychodzą oni z długą listą leków, obniżoną motywacją, zaburzeniami apetytu i ogromnym zmęczeniem. Klasyczne zalecenia dietetyczne – choć poprawne na papierze – w praktyce okazują się trudne do wdrożenia. Pojawia się więc pytanie: czy dieta może być realnym elementem terapii psychiatrycznej, a nie tylko dodatkiem do leczenia?

Wywiad z Joanną Róg

O książce

Na to pytanie odpowiada książka Dietoterapia w zaburzeniach psychicznych autorstwa Joanny Róg i Hanny Karakuły-Juchnowicz. Jest to pierwsze na polskim rynku tak obszerne i systematyczne opracowanie nutripsychiatrii, dziedziny łączącej dietetykę, biologię i psychiatrię. Nie jest to poradnik ani zbiór dietetycznych wskazówek, lecz klinicznie użyteczne kompendium oparte na dowodach naukowych (EBM). Książka pokazuje, w jaki sposób żywienie wpływa na mechanizmy leżące u podstaw zaburzeń psychicznych.

Już od pierwszych rozdziałów autorki jasno komunikują, że dieta nie jest jedynie „wsparciem” farmakoterapii. Może ona realnie modulować stan zapalny, funkcjonowanie mikrobioty jelitowej oraz metabolizm neuroprzekaźników. To właśnie one stanowią decydujące elementy biologii depresji, schizofrenii i zaburzeń nastroju.

Na tym tle szczególnie dobrze widać, jak starannie zbudowana jest struktura książki. Autorki prowadzą czytelnika od poziomu mechanizmów biologicznych do decyzji podejmowanych w gabinecie. Pokazują, że dietoterapia w psychiatrii nie polega na prostym „dobraniu jadłospisu”, lecz na świadomym wpływaniu na procesy zapalne, metaboliczne i neurochemiczne.

Część poświęcona biologicznym podstawom zaburzeń psychicznych stanowi podstawę publikacji. Przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu, zaburzenia równowagi oksydacyjno-antyoksydacyjnej, integralność bariery jelitowej czy oś jelito–mikrobiota–mózg nie są tu opisane jako ciekawostki z pogranicza biologii i psychiatrii, lecz jako realne cele interwencji żywieniowej. Dietetyk otrzymuje nie tylko odpowiedź na pytanie „dlaczego”, ale także wskazówki „gdzie” i „jak” dieta może wpływać na przebieg choroby.

Opisane mechanizmy nie funkcjonują w książce w oderwaniu od praktyki. Każdy z nich powiązany jest z konkretnymi wzorcami żywieniowymi, niedoborami lub nadmiarami składników, a także z konsekwencjami farmakoterapii. Dzięki temu czytelnik nie zostaje z abstrakcyjną wiedzą, lecz z narzędziem, które może wykorzystać w pracy z pacjentem.

Obszerną część książki stanowi omówienie zagadnień związanych z mikrobiotą jelitową. Zamiast uproszczonych narracji o „dobrych” i „złych” bakteriach pojawia się obraz dynamicznego ekosystemu zależnego od jakości diety, podaży błonnika, rodzaju tłuszczów oraz interakcji z lekami psychotropowymi. To porządkuje temat, który w praktyce gabinetowej bywa źródłem chaosu, nadinterpretacji i nieuzasadnionych interwencji.

Kolejnym ważnym elementem książki jest część poświęcona składnikom pokarmowym. W przeciwieństwie do wielu publikacji dietetycznych nie ogranicza się ona do list niedoborów. Pokazuje ich znaczenie w kontekście neurobiologii, odpowiedzi na leczenie i bezpieczeństwa pacjenta. Uwzględnienie interakcji z farmakoterapią oraz ryzyka nadmiernej suplementacji ma szczególne znaczenie dla dietetyków pracujących klinicznie.

Największą wartość praktyczną mają jednak rozdziały poświęcone dietoterapii konkretnych zaburzeń. Dotyczy to zwłaszcza precyzyjne opracowania dotyczące depresji, schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej, zaburzeń ze spektrum autyzmu i ADHD. Autorki pokazują, że nie istnieje jeden „model diety dla psychiki”, a każda interwencja musi być osadzona w realiach funkcjonowania pacjenta, jego farmakoterapii i aktualnego stanu choroby.

Na osobne podkreślenie zasługuje rozdział poświęcony ciąży i programowaniu zdrowia psychicznego. To rzadko omawiany w dietetyce klinicznej obszar, a jednocześnie niezwykle ważny z punktu widzenia długofalowej profilaktyki. Autorki pokazują, że zdrowie psychiczne nie zaczyna się w gabinecie psychiatrycznym, lecz znacznie wcześniej – od stylu życia przyszłych rodziców.

Spójność między biologią, praktyką i realnymi możliwościami pacjenta sprawia, że Dietoterapia w zaburzeniach psychicznych nie jest tylko książką specjalistyczną, lecz narzędziem, które realnie zmienia sposób myślenia o roli dietetyka w opiece nad zdrowiem psychicznym.