Dioksyny – środowiskowe zanieczyszczenia żywności i ich negatywny wpływ na zdrowie

Co to są dioksyny?

Dioksyny stanowią grupę związków, w których skład wchodzą polichloro- i polibromopochodne dibezno-p-dioksyny i dibenzofurfuranu. Związki te powstają jako niepożądany produkt uboczny w czasie niektórych procesów przemysłowych, procesów spalania, wybielania pulpy celulozowej, produkcji niektórych pestycydów itp. Oszacowano, że okres ich rozkładu to 10 do 15 lat.

Główne źródła, które wnoszą toksyny do środowiska:

  • ścieki przemysłu tekstylnego i skórzanego
  • spalanie odpadów szpitalnych
  • środki impregnacji
  • przemysł papierniczy
  • przemysł metalowy

Gdzie znajduje się najwięcej dioksyn?

90% masy dioksyn dostaje się do naszego organizmu razem z pożywieniem, pozostałe 10% przez skórę i układ oddechowy. Związki te mają charakter hydrofobowy (tzn. są źle rozpuszczalne w wodzie, ale za to bardzo dobrze rozpuszczają się w tłuszczach), a w naszym organizmie kumulują się w wątrobie i tkance tłuszczowej.

Największe ich stężenie stwierdzono w produktach pochodzenia zwierzęcego zwłaszcza w rybach. Zgodnie z Dyrektywą Rady UE z 2001 r., wprowadzono obowiązek badania produktów spożywczych pod kątem zawartości dioksyn, jak również określono równoważnik toksyczny dla poszczególnych produktów:

  • wieprzowina – 1 pg/TEQ/g tłuszczu
  • drób – 2pg/TEQ/ g tłuszczu
  • wołowina- 3 pg/ TEQ/ g tłuszczu
  • mleko i przetwory mleczne >1% tł- 3 pg/TEQ/ g tłuszczu
  • jaja- 3 pg/ TEQ/ g tłuszczu
  • mięso ryb – 4 pg/ TEQ/ g tłuszczu
  • wątroba i przetwory- 6 pg/ TEQ/ g tłuszczu.

Komitet Narodowy ds. Żywności Komisji Europejskiej ustalił również tolerowane tygodniowe pobranie dla dioksyn, które nie powinno przekraczać 14 pg/ TEQ/ kg. m.c [2].

Negatywny wpływ dioksyn na zdrowie i życie człowieka

  • Badania podają, że średni okres wydalenia połowy masy dioksyn z naszego organizmu wynosi od 7 do 10 lat. Przyjmując nową dawkę tych związków, ich stężenie w tkance tłuszczowej rośnie wraz z upływem lat [1].
  • Dioksyny mają podobną budowę do hormonów steroidowych, co sprawia, że głównym miejscem ich negatywnego działania są gonady męskie i żeńskie, tarczyca oraz inne narządy, w których wytwarzane są te hormony. Mogą przyczynić się do bezpłodności zarówno u kobiet i mężczyzn.
  • Negatywnie wpływają na procesy rozrodcze, zaburzają spermatogenezę (proces powstawania plemników) i oogenezę (proces powstawania komórek jajowych), wpływają na spadek poziomy testosteronu.
  • Zwiększają ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego, na skutek zaburzeń funkcjonowania komórek śródbłonka.[2]
  • Zakłócają replikację kodu genetycznego.
  • Zostało udowodnione ich działanie kancerogenne (mogą być przyczyną wystąpienia nowotworów) i alergiczne[3].

Co pokazują wyniki badań w Polsce?

W 2006 r. przeprowadzono badanie na obecność dioksyn w wybranych produktach, obecnych na polskim rynku. Odnotowano w nim przekroczoną dopuszczalną dawkę dioksyn w wędzonym łososiu bałtyckim i wędzonym szprocie[4].

W Polsce głównym środowiskowym źródłem tych związków są spalane bez kontroli odpady.

Ważne z punktu widzenia dietetycznego!!!

Sposób przyrządzenia produktów również wpływa na zawartość w nich dioksyn.

Przykładowo, jeśli będziemy smażyli wołowinę, zawierającą 1 ng dioksyn / kg tłuszcz, w temp. 280° C lub będziemy go grillowali na otwartym ogniu, to po tej obróbce kawałek wołowiny będzie zawierać do 50 ng dioksyn ( 50 x więcej!!!!).

Warto o tym pamiętać, ponadto pamiętajmy, że w procesie grillowania na otwartym ogniu powstają też WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne), którym udowodniono działanie rakotwórcze.

Czy rośliny mogą również zawierać dioksyny?

Mogą, ale ich zawartość w roślinach bywa niewielka. Zawartość dioksyn w roślinach zależy od podłoża na którym są uprawiane i warunków środowiskowych jakie panują w danym rejonie. Jeśli teren jest mocno zanieczyszczony, to uprawiane na nim rośliny z pewnością zawierają dioksyny. W przeprowadzonych badaniach najwięcej dioksyn kumuluje się w takich warzywach jak: kapusta, kalafior, jarmuż [5 (4 w notatkach)].

Podsumowanie

Jak wiadomo zanieczyszczenie środowiska na całym świecie jest bardzo duże. W biedniejszych rejonach świata, władze państw nie posiadają wystarczających funduszy, czy też nawet nie zwracają uwagi na to w jaki sposób usuwane są odpady. W krajach bogatszych mimo większych funduszy na odpowiednie usuwanie odpadów, ilość toksycznych związków w atmosferze jest ogromna.

Oczywiście nie ma co popadać w panikę i zaprzestać w ogóle spożywać pokarmy, w których te związki mogą występować. Zawsze trzeba kierować się zdrowym rozsądkiem, pamiętać o odpowiedniej obróbce termicznej i właściwym przyrządzeniu produktów spożywczych, jak również szukać wiarygodnych źródeł informacji na temat produktów, które rzeczywiście mogą zawierać bardzo duże ilości tych związków.

BIBLIOGRAFIA:

  1. A. Grochowalski. Dioksyny w spalinach ze spalarni i w żywności. PK 2008
  2. E. Kurzeja, A. Kościołek, K. Pawłowska- Góral, M. Stec. Zagrożenia wynikające z narażenia na dioksyny i dioksynopodobne polichlorowena bifenole. Probl Hig Epidemiol 2012, 93(4): 639- 646
  3. Jokinen MP, Walker NJ, Brix AE et al. Increase in cardiovascularpathology in female Sprague-Dawley rats following chronic treatment with 2,3,7,8-tetrachlorodibenzo-p-dioxin and3,3’,4,4’,5-pentachlorobiphenyl. Cardiovasc Toxicol 2003,3(4): 299-310
  4. P. Struciński,Piskorska-Pliszczyńska J, Goralczyk K i wsp. Dioksyny a bezpieczeństwo żywności. Roczn. PZH 2011,62(1): 3-17

Zostaw swoją opinię:

O autorze

Prowadzi poradnię “Dobry Dietetyk” w Bieruniu. Jestem świeżo „upieczoną” absolwentką kierunku dietetyka Collegium Medicum na Uniwersytecie Jagiellońskim. Żywność, żywienie, zdrowe odżywianie, stały się moim hobby. Cały czas poszukuję nowinek naukowych ze świata dietetyki, rozwijam swoje umiejętności, bo w dietetyce tak jak w innych dziedzinach wszystko ciągle idzie do przodu.

Loading...
Udostępnienia