Europejski Kodeks Walki z Rakiem (ECAC) doczekał się 5. edycji. Obejmuje ona 14 zaleceń opartych na najnowszych zdobyczach naukowych. Odnosi się konkretnie do populacji europejskiej. Pracował nad nią międzynarodowy zespół ponad 60 ekspertów. Ma na celu wesprzeć kraje Europy w promocji stylu życia zmniejszających ryzyko raka. Dodatkowo rozwiewa niektóre krążące wciąż mity.
Co zmieniło się w zaleceniach?
Najbardziej rzucającą się w oczy różnicą względem 4-tej edycji jest wzrost liczby obszarów zaleceń z 12 do 14. Oddzielna pozycja dotyczy rosnącego obecnie problemu zanieczyszczeń powietrza. Dokument zaleca korzystanie z transportu publicznego oraz spacery i jazdę na rowerze zamiast samochodu. Warto wybierać trasy o małym natężeniu ruchu podczas spacerów, jazdy na rowerze lub ćwiczeń. Należy też utrzymywać dom wolny od dymu poprzez niepalenie materiałów takich jak węgiel czy drewno.
Rozdzielono także wcześniejszą rekomendację dla kobiet dotyczącą karmienia piersią i hormonalnej terapii zastępczej na dwie pozycje.
Zaostrzono także zalecenia w wielu obszarach. Dodano także dedykowane zalecenia dla polityków. Autorzy szacują, że skuteczne wdrożenie ECAC5 mogłoby zapobiec nawet 40% nowych przypadków nowotworów w UE.
Zalecenia dietetyczne ECAC5
W szczegółowych zaleceniach Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem znajdziemy konkretne zalecenia żywieniowe. Są wśród nich:
Produkty zalecane o działaniu ochronnym
- Pełne ziarna i produkty bogate w błonnik
- Rośliny strączkowe
- Warzywa i owoce nieskrobiowe
Produkty niewskazane zwiększające ryzyko raka
- Czerwone i przetworzone mięso
- Alkohol
Produkty niewskazane z uwagi na ryzyko nadwagi i otyłości
- Fast food – produkty bogate w cukier, tłuszcz i sól
- Żywność ultraprzetworzona
- Napoje słodzone cukrem
Suplementy
Jest mitem to, że można ochronić się przed rakiem, stosując suplementy w miejsce zbilansowanej diety. Poza wyjątkowymi sytuacjami zdrowotnymi (wybrane składniki dla osób starszych, problemów z wchłanianiem, kobiet w ciąży) należy starać się pokrywać zapotrzebowanie z diety.
Superfoods
Innym mitem jest to, że istnieją pojedyncze produkty, które ochronią przed rakiem. Tak samo nie ma dowodów na istnienie diety przeciwrakowej. Jedynie wspomniana zdrowa, prawidłowa dieta może obniżać ryzyko zachorowania.
Nadwaga i otyłość
Dokument oddzielną pozycję poświęca nadwadze i otyłości. Istnieje aż 13 typów raka, które są powiązane z nadmierną masą ciała. Istotne jest także, że wysokie BMI na wczesnym etapie życia wpłynie też na ryzyko choroby w przyszłości.
W większości przypadków wskazano na zbyt duże spożycie żywności i zbyt niską aktywność fizyczną. Czasem jednak powodem zaburzenia energetycznego mogą być geny, zły sen, niepełnosprawność i niektóre leki.
Alkohol
Tu także jest oddzielny rozdział. Co istotne, dokument wskazuje, że mniej ważny jest typ alkoholu, lecz sama zawartość alkoholu w napoju.
Karmienie piersią
Kolejny oddzielny punkt to karmienie piersią. Zaleca się rozpoczęcie karmienia naturalnego jak wcześnie to możliwe i kontynuowanie go tak długo, jak to możliwe. Karmienie wyłączne mlekiem matki stosuje się według WHO do 6. miesiąca życia dziecka, potem następuje dieta mieszana do 2.go roku życia lub w razie możliwości także później.
W przypadku matek laktacja i karmienie piersią zmniejszają ryzyko raka piersi i mogą zmniejszyć ryzyko raka jajnika. Im więcej miesięcy kobiety mogą kontynuować karmienie piersią, tym większą mają ochronę przed rakiem piersi.
Zalecenia dietetyczne w praktyce
Tylko 1 na 8 Europejczyków spożywa zalecaną ilość warzyw i owoców dziennie. Przypomnijmy, że polskim zaleceniem jest 5 porcji (3 warzyw, 2 owoców). W 16 z 27 krajów europejskich średnie spożycie błonnika jest poniżej 50 gramów dziennie.
Z drugiej strony spożycie czerwonego mięsa jest dwukrotnie wyższe niż zalecenia. Tu ECAC wskazuje na 350-500 gramów tygodniowo jako dozwolone maksimum. Tu ECAC wskazuje, że przetworzone mięso jest klasyfikowane jako „rakotwórcze”. Mięso czerwone jest klasyfikowane jako „prawdopodobnie rakotwórcze”.
Europejczycy spożywają też przeciętnie 11,3 litra czystego alkoholu rocznie. Jest to odpowiednik 2 butelek wina lub 4 litrów piwa tygodniowo. Warto wspomnieć, że mężczyźni spożywają 3-krotnie więcej alkoholu niż kobiety.
Talerz Zdrowia, który jest obowiązującym w Polsce modelem jest bardzo wiernym odzwierciedleniem tych rekomendacji. Co ważne, taka dieta obniża też ryzyko licznych chorób cywilizacyjnych. W szczególności mowa o cukrzycy typu 2, czy chorobach układu sercowo-naczyniowego.
Należy też pamiętać o tym, by starać się utrzymywać prawidłową masę ciała i unikać alkoholu.
14 podstawowych obszarów zaleceń ECAC5
Na koniec spójrzmy też na 14 nagłówków zaleceń. To najbardziej ogólny zarys rekomendacji. Na dzień dzisiejszy mamy oficjalną wersję angielską. Wkrótce ma pojawić się pełne, oficjalne polskie tłumaczenie. Nie podajemy pełnego tłumaczenia z uwagi na zastrzeżenie autorów dokumentu. Na dole artykułu znajdziecie odnośnik do oryginalnego, pełnego dokumentu.
- Palenie tytoniu
- Narażenie na dym tytoniowy w otoczeniu
- Nadwaga i otyłość
- Aktywność fizyczna
- Dieta
- Alkohol
- Karmienie piersią
- Ekspozycja na słońce
- Czynniki rakotwórcze w miejscu pracy
- Radon w pomieszczeniach
- Zanieczyszczenie powietrza
- Zakażenia rakotwórcze
- Hormonalna terapia zastępcza
- Zorganizowane programy badań przesiewowych
Pełny dokument znajdziesz na stronie: https://cancer-code-europe.iarc.who.int/
Bibliografia:
- Schüz J, Espina C, Weiderpass E, Nagy P. European Code Against Cancer, 5th edition – a tool for enhancing cancer prevention. Mol Oncol. 2026 Jan;20(1):3-5. doi: 10.1002/1878-0261.70190. PMID: 41542808.
- https://cancer-code-europe.iarc.who.int/
