Wielu pacjentów nie osiąga oczekiwanych rezultatów. Dzieje się to mimo starannego wywiadu żywieniowego i dopasowanego jadłospisu. Wtedy można postawić pytanie: czy trudność zmiany diety nie jest objawem innego problemu?
Emocjonalnego jedzenia nie da się rozwiązać nawet najlepszą dietą. Pacjent zmagający się z tym nawykiem może mieć problemy z przejadaniem się. Zrozumienie mechanizmów stojących za tym jest kluczowe, aby zapewnić profesjonalną pomoc.
Emocjonalne jedzenie. Co oznacza to pojęcie?
Jedzenie emocjonalne to tendencja do przejadania się w odpowiedzi na negatywne emocje, takie jak lęk lub drażliwość. Osoba jedząca pod wpływem emocji może mieć trudności z interpretowaniem sygnałów głodu i sytości zwłaszcza w sytuacjach stresowych.
Preferuje pokarmy wysokokaloryczne, tłuste lub słodkie. To zaś może prowadzić do choroby otyłościowej. (Frayn et al., 2018)
Dlaczego diety tak często zawodzą?
Redukcja masy ciała sprawia problemy wielu osobom. Gdy wprowadza się ją w niewłaściwy sposób, może prowadzić do emocjonalnego jedzenia. Osoby odchudzające same narzucą często na siebie zbyt duże restrykcje. Silnie ujemny bilans kaloryczny powoduje poczucie deprywacji i zwiększającego się głodu. Gdy dochodzi do sytuacji stresowej, silna wola może zawieść.
Eksperymenty potwierdzają, że osoby na diecie spożywają więcej kalorii w sytuacjach stresowych niż osoby niebędące na diecie. Stałe tłumienie głodu może przyczynić się do zakłócenia odczuwania wewnętrznych sygnałów takich jak sytość i głód. To zaś sprzyja rozwojowi emocjonalnego jedzenia. (van Strien, 2018)
Korzenie emocjonalnej relacji z jedzeniem
Objadanie się w reakcji na negatywne emocje nie musi być powiązane z restrykcyjnymi dietami. Złe praktyki rodzicielskie mogą powodować u dzieci trudności w interpretowaniu sygnałów głodu i sytości. Dzieci mogą rozwinąć trudności w regulacji emocji. Może objawiać się to ich tłumieniem czy unikaniem przy pomocy rozpraszaczy, co zwiększa ryzyko emocjonalnego jedzenia.
Większość osób w trudnych sytuacjach traci apetyt. Dlaczego więc u osób jedzących emocjonalnie działa to inaczej? Według ekspertów u części tych osób jest to skutek bardzo stresującego dzieciństwa. Sprawia to, że organizm zaczyna odwrotnie reagować na stres. Zwiększa apetyt, zamiast go hamować. (van Strien, 2018)
Gdy jedzenie maskuje problemy. Teoria ucieczki
Badanie z 2022 roku potwierdza teorię ucieczki. Jedzenie emocjonalne może wynikać z chęci przeniesienia myśli z wyższego stanu świadomości (tu pojawiają się nieprzyjemne myśli) na cielesne doznania. Wiąże się to z ograniczeniem cierpienia. Pacjent może powiedzieć: “Nie myślę o swoim życiu, o tym, co wydarzy się w przyszłości, ani o niczym takim. Ta część mentalna, ta poznawcza część tego, co się wydarzy… Jeśli coś zjem, to w pewien sposób zaangażuję tę część. Może ją zamaskuje.”
Wspomniane badanie było przeprowadzone na małej grupie osób. Nie można zatem przenieść jego wyników na ogół populacji. Mała ilość badanych pozwoliła autorom jednak dokładniej przyjrzeć się sytuacji każdej z osób. (Shireen et al., 2022)
Aktywność fizyczna może pomóc regulować zachowanie
W jednym z badań badacze poświęcili uwagę grupie osób jedzących emocjonalnie, ale o prawidłowej masie ciała. Starali się odpowiedzieć na pytanie: co robią inaczej? Jedną ze strategii stosowanych przez większość osób było uprawianie sportu. Regularna aktywność fizyczna zapobiega zwiększaniu masy ciała. Dodatkowo pozytywnie wpływa na zdrowie psychiczne. Dodatkowo chroni lub zmniejsza nasilenie emocjonalnego jedzenia.
Przed zaleceniem aktywności fizycznej należy upewnić się, w jaki sposób dana osoba ją postrzega. Niektóre osoby mogą używać jej jako kompensację wcześniejszego objadania. Wtedy dla odmiany ćwiczą w sposób kompulsywny, co ma negatywny wpływ na zdrowie psychiczne. (Frayn et al., 2018)
Co to oznacza dla dietetyka?
Nauczanie regulacji emocji może być skuteczne w leczeniu otyłości u dzieci. Dla dorosłych lepszym rozwiązaniem może być dopasowane do źródła objadania leczenie terapeutyczne. Przyczyny objadania mogą być różne. Może pojawić się po porzuconej diecie, przez zbyt dużą ekspozycję na widok lub zapach smakowitego jedzenia czy natłok negatywnych emocji. Każda z tych przyczyn wymaga osobnego leczenia, mogącego zapewnić długoterminową redukcję masy ciała. (van Strien, 2018)
Podsumowanie
Emocjonalne jedzenie to złożone zaburzenie. Łączy aspekty psychologiczne, behawioralne i fizjologiczne. Jego korzenie mogą sięgać dzieciństwa. Nieprawidłowe wzorce rodzicielskie zakłócają naturalną regulację głodu. Może też być konsekwencją restrykcyjnych diet.
Współczesne badania potwierdzają teorię ucieczki. Oznacza ona jedzenie jako sposób na przeniesienie uwagi z bolesnych emocji na doznania fizyczne. Skuteczna pomoc wymaga indywidualnego podejścia terapeutycznego, a nie kolejnych ograniczeń żywieniowych.
Bibliografia:
- Frayn, M., Livshits, S., & Knäuper, B. (2018). Emotional eating and weight regulation: a qualitative study of compensatory behaviors and concerns. Journal of Eating Disorders, 6(1), 23. https://doi.org/10.1186/s40337-018-0210-6
- Shireen, H., Castelli, S., Legault, M., Dor-Ziderman, Y., Milad, J., & Knäuper, B. (2022). Phenomenological support for escape theory: a qualitative study using explicitation interviews with emotional eaters. Journal of Eating Disorders, 10(1), 174. https://doi.org/10.1186/s40337-022-00690-y
- van Strien, T. (2018). Causes of Emotional Eating and Matched Treatment of Obesity. Current Diabetes Reports, 18(6), 35. https://doi.org/10.1007/s11892-018-1000-x
