Franz Kafka pisał o głodzie z niezwykłą częstotliwością, a jego własne życie również było naznaczone bardzo małym apetytem, restrykcyjnym jedzeniem i niską masą ciała. Przez blisko cztery dekady w literaturze medycznej pojawiała się sugestia, że pisarz cierpiał na anoreksję (anorexia nervosa). Nowa analiza jego listów, dzienników i dokumentacji medycznej prowadzi autora nowej publikacji [1] w stronę innej hipotezy: ARFID, czyli zaburzenia polegającego na unikaniu lub ograniczaniu przyjmowania pokarmu.
Co wiemy o Kafce i jego nawykach żywieniowych?
Jedzenie zajmuje w twórczości Kafki miejsce znacznie większe, niż można byłoby oczekiwać. W Metamorfozie zmieniający się apetyt Gregora Samsy towarzyszy stopniowemu rozpadowi jego relacji z rodziną. W Głodomorze postać żyjąca z publicznego poszczenia tłumaczy, że po prostu nigdy nie znalazła jedzenia, które by jej odpowiadało. Motywy niedostatku, głodu, odrzucania pokarmu i trudnej relacji z jedzeniem przewijają się również przez inne utwory.
Podobne motywy można znaleźć w prywatnych zapiskach pisarza. Kafka opisywał obojętność wobec jedzenia, brak apetytu, okresy niemal całkowitego niejedzenia i skrajnie selektywną dietę. W jego listach pojawiają się też fantazje związane z jedzeniem, rozcinaniem ciała, gwałtownym pochłanianiem pokarmu czy oczyszczaniem żołądka.
Anoreksja czy ARFID?
Taki materiał sprawił, że już kilkadziesiąt lat temu wysunięto diagnozę anoreksji. Lawrence Ratna, psychiatra i autor nowej analizy, sprawdził jednak, jak opis Kafki wypada po zestawieniu ze współczesnymi kryteriami diagnostycznymi.
Punktem zwrotnym jest stosunek pisarza do własnej sylwetki. Kafka pozostawił wiele krytycznych opisów swojego ciała, lecz przedstawiał je jako skrajnie szczupłe, słabe i kruche. Dostępna dokumentacja lekarska opisuje podobny obraz. Autor publikacji uważa, że ten szczegół utrudnia dopasowanie przypadku do klasycznego obrazu anorexia nervosa i kieruje uwagę na ARFID.
Badacz zestawił te informacje z kryteriami DSM-5 dla dwóch zaburzeń: anorexia nervosa oraz avoidant/restrictive food intake disorder, czyli ARFID.
Szczególne miejsce zajmuje raport lekarski z 1907 roku. Dwudziestoczteroletni Kafka miał wówczas około 180 cm wzrostu i ważył 134 funty, czyli niespełna 61 kg. Autor publikacji wylicza z tych danych BMI wynoszące około 17 kg/m². Lekarz określił ciało pisarza jako szczupłe i delikatne oraz opisał go jako relatywnie słabego.
W kolejnych latach Kafka przeszedł na ścisłą dietę wegetariańską. Według analizowanych źródeł jadł głównie warzywa i orzechy, odrzucał mięso, a każdy kęs miał przeżuwać 32 razy. Własne zapiski pokazują przy tym coś więcej niż zbiór nietypowych reguł żywieniowych: pisarz wielokrotnie relacjonował brak apetytu i bardzo małe zainteresowanie jedzeniem.
Towarzyszyło temu wyraźne ograniczenie jedzenia. Kafka zapisywał, że „praktycznie nic” nie jadł, wspominał o opuszczaniu posiłków z powodu braku apetytu i przyznawał, że ilość przyjmowanego pokarmu była zbyt mała, aby organizm mógł się regenerować. W innych fragmentach opisywał trwałą obojętność wobec jedzenia.
Autor publikacji zwraca uwagę także na selektywność. Ścisły wegetarianizm Kafki obejmował wyraźne odrzucenie określonych produktów, szczególnie mięsa, które pisarz łączył z chorobą i moralnym zepsuciem. Jedzenie było przy tym obudowane sztywnymi zachowaniami, czego najbardziej wyrazistym przykładem pozostaje wielokrotne przeżuwanie każdego kęsa.
Inaczej wygląda kwestia obrazu ciała. Kafka oceniał własną fizyczność bardzo negatywnie, porównywał się z silniejszym ojcem i określał siebie jako słabego czy wręcz „mały szkielet”. Jednocześnie jego opisy szczupłości odpowiadały temu, co zapisywali lekarze. Autor interpretuje to jako negatywną ocenę ciała przy zachowanej świadomości jego rzeczywistych rozmiarów.
Ten element ma duże znaczenie dla zaproponowanej przez Ratnę interpretacji. Współczesne kryteria ARFID obejmują trwałe ograniczenie spożycia prowadzące do niedoboru energii lub składników odżywczych, przy czym jedną z możliwych przyczyn jest małe zainteresowanie jedzeniem. Właśnie ten profil: zmniejszony apetyt, niewielka motywacja do jedzenia, selektywność i konsekwencje somatyczne autor uważa za najbardziej zbliżony do opisów Kafki.
Przeczytaj co to oznacza dla praktyki gabinetów dietetycznych.
W Klubie Dietetyków znajdziesz pełniejsze omówienie: praktyczny komentarz, jak tę wiedzę można wykorzystać w pracy z pacjentem.
- wnioski dla praktyki gabinetowej,
- ograniczenia badania,
- dyskusja dla dietetyków.
Bibliografia:
- Ratna L. Franz Kafka: the hunger artist. BJPsych Bulletin. Published online 2026:1-4. doi:10.1192/bjb.2026.10273
