5/5 (3)

Mikrobiota jelitowa kształtuje się całe życie, począwszy od narodzin. Jej skład zależy od dostępności tlenu i pożywienia oraz pH odcinka przewodu pokarmowego.  W jego górnej części znajdują się bakterie tlenowe, między innymi szczepy Enterococcus i Enterobacteriaceae. Natomiast w dolnym odcinku bytują bakterie beztlenowe, ze znaczącym udziałem szczepów Bacteroides, Bifidobacterium, Clostridium oraz Lactobacterium. Aby odbudować mikroflorę stosuje się probiotyki, czyli żywe organizmy, które podawane w odpowiednich ilościach wykazują działanie zdrowotne polegające na zwiększeniu ilości korzystnych bakterii, a zmniejszeniu tych patogennych.  Do niepatogennych bakterii zalicza się te, które produkują kwas mlekowy z rodzaju Bifidobacterium i Lactobacillus. Oprócz probiotyków można zastosować prebiotyki, które nasilą działanie tych pierwszych.

Czym są prebiotyki?

        Prebiotyki to nietrawione składniki żywności, które korzystnie działają na organizm gospodarza przez selektywną stymulacje wzrostu i/lub aktywności jednego rodzaju lub ograniczonej liczby bakterii bytujących w okrężnicy. Prebiotyki nie powinny ulegać wchłanianiu ani hydrolizie przez przewód pokarmowy. Ponadto obniżają one pH treści pokarmowej oraz hamują działalność szkodliwej mikrobioty jelitowej poprzez wzrost bakterii fermentacji mlekowej [1]. Wykazano, że prebiotyki zwiększają ilość bakterii Bifidobacterium oraz Lactobacillus [2,3]. Gdy bakteria Lactobacillus paracasei I321 zaczęła funkcjonować synergistycznie z  inuliną, która jest prebiotykiem doszło do zniszczenia bakterii Salmonelii poprzez zdominowanie środowiska przez nieszkodliwe bakterie [4].

Gdzie je znaleźć?

Polisacharydy

cykoria
© barmalini / 123RF

Do prebiotyków zalicza się polisacharydy oraz oligosacharydy.  Różnią się one liczbą monomerów połączonych ze sobą. W przypadku oligosacharydów liczba ta wynosi od 3 do 10, a powyżej tej liczby klasyfikuje się jako polisacharydy. Do polisacharydowych prebiotyków zalicza się inulinę, która występuje naturalnie w:

  • czosnku,
  • cebuli,
  • cykorii,
  • topinamburze,
  • pszenicy,
  • mniszku lekarskim,
  • bananach [5].

Frukto- i galaktooligosacharydy

Wśród drugich wymienionych prebiotyków wymienia się galaktooligosachardy(GOS), fruktooligosacharydy(FOS) oraz laktulozę.

 Do naturalnych źródeł FOS zalicza się:

  • cebulę,
  • szparagi,
  • pszenicę,
  • banany,
  • pomidory,
  • ziemniaki [1].

GOS i FOS są chętnie metabolizowane przez enzymy bakterii Bifidobacterium. Ponadto oligosacharydy obecne w mleku ludzkim wpływają korzystnie na pasaż jelitowy. Są one szczególnie istotne dla rozwoju mikroflory noworodka oraz jego systemów immunologicznych. Konsumpcja oligosacharydów z mleka matki zwiększa ilość bakterii Bifidobacteriaceae oraz Bacteroidaceae u dziecka [6]. Oligosacharydy mleka matki mają również wpływ na aktywność przeciwbakteryjną przeciwko bakteriom Streptococcus agalactiae, Staphylococcus aureus, and Acinetobacter baumanni. Ponadto oligosacharydy w mleku matki posiadają kwas sjalowy, który jest ważny dla rozwoju neurologicznego noworodka. W badaniu porównano zawartość tych oligosacharydów w mleku ludzkim oraz krowim. Wykazano, że w kobiecym mleku jest ich 2-3g/l, a w krowim 0,07-0,08g/l.

karmienie piersią
© famveldman / 123RF

Podobną tendencję zaobserwowano odnośnie zawartości samego kwasu sjalowego, ale również różniły się połączeniami z substancjami w mleku. W przypadku mleka ludzkiego kwas łączy się z oligosacharydami w 73%, a w przypadku drugiego łączy się z glikoproteinami [7]. Działanie prebiotyczne inuliny w mleku zastępczym polega na zmniejszeniu pH i zwiększeniu procentowej ilości bakterii fermentacji mlekowej  przy dawce 0,4g inuliny na 100ml mleka [8].

Dodatki i żywność funkcjonalna

Prebiotyki są również stosowane w przemyśle spożywczym, szczególnie przemyśle mleczarskim ze względu na stabilność w procesie przetwórstwa spożywczego. Oligosacharydy są używane jako zamiennik cukru bądź tłuszczu oraz do stabilizacji tekstury produktu. Z kolei polisacharydy ze względu na niską kaloryczność i niski wzrost glukozy po spożyciu są stosowane w preparatach dla diabetyków [1].

Warto spożywać produkty, które są źródłem prebiotyków, gdyż mają one działanie aktywizujące bakterie probiotyczne znajdujące się w jeliach. Jest to związane z tym, że gdy nasz mikrobiom ma więcej dobrych, korzystnych baterii, będzie w  niej mniej miejsca na te szkodliwe, patogenne.

Źródła:

  1. Mojka K. Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki – charakterystyka i funkcje. Probl Hig Epidemiol 2014, 95, 541-549.
  2. Wilson B., Rossi M., Dimidi E. i wsp.: Prebiotics in irritable bowel syndrome and other functional bowel disorders in adults: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Am J Clin Nutr. 2019. doi: 10.1093/ajcn/nqy376.
  3. Tandon D., Haque M.M., Gote M. A prospective randomized, double-blind, placebo-controlled, dose-response relationship study to investigate efficacy of fructo-oligosaccharides (FOS) on human gut microflora. Sci Rep. 2019, 9, 5473. doi: 10.1038/s41598-019-41837-3
  4. Kanjan P., Hongpattarakere T. Prebiotic efficacy and mechanism of inulin combined with inulin-degrading Lactobacillus paracasei I321 in competition with Salmonella. Carbohydr Polym. 2017, 169, 236-244.
  5. Śliżewska K., Nowak A., Barczyńska R. i wsp.:  PREBIOTYKI – DEFINICJA, WŁAŚCIWOŚCI I ZASTOSOWANIE W PRZEMYŚLE. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość 2013, 1, 5 – 20.
  6. Gibson G.R., Hutkin R.W. Sanders M.E. i wsp.:  Expert consensus document: The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP) consensus statement on the definition and scope of prebiotics. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2017, 14, 491-502.
  7. Lis-Kuberka J., Orczyk-Pawiłowicz M. Sialylated Oligosaccharides and Glycoconjugates of Human Milk. The Impact on Infant and Newborn Protection, Development and Well-Being. Nutrients 2019, 11, 306. https://doi.org/10.3390/nu11020306.
  8. Oswari H., Widodo A.D., Handayani F. i wsp.: Dosage-Related Prebiotic Effects of Inulin in Formula-Fed Infants. Pediatr Gastroenterol Hepatol Nutr. 2019, 22, 63-71.

Proszę oceń

O autorze

Roksana Smyrek

Jestem studentką drugiego stopnia dietetyki na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu. Interesuję się właściwościami prozdrowotnymi owoców, warzyw, ziół oraz wpływem zbilansowanej, zdrowej diety na zmniejszenie ryzyka oraz powikłań chorób cywilizacyjnych.