Rany cukrzycowe – jak o nie dbać?

Owrzodzenia w przebiegu zespołu stopy cukrzycowej (potocznie nazywane ranami cukrzycowymi) to problem, z którym boryka się wiele osób chorujących na cukrzycę. Z powodu osłabionego czucia i krążenia, drobne urazy u diabetyków mogą być trudne do zauważenia, co zwiększa ryzyko zakażeń. Podpowiadamy, jak skutecznie dbać o rany cukrzycowe, aby uniknąć poważniejszych komplikacji i wspierać ich szybkie gojenie.

Przyczyny powstawania ran cukrzycowych

Przyczyny powstawania ran cukrzycowych są związane z kilkoma mechanizmami, które mogą utrudniać gojenie się ran. Jednym z głównych czynników jest hiperglikemia, czyli podwyższony poziom cukru we krwi. Wysoki poziom glukozy osłabia zdolności obronne organizmu, zwłaszcza mechanizmy odpornościowe, które chronią przed infekcjami. Rany u osób z cukrzycą goją się wolniej, a ryzyko zakażenia rośnie. Zmniejsza się natomiast zdolność do regeneracji skóry, co powoduje, że nawet drobne otarcia mogą prowadzić do poważniejszych problemów.

W cukrzycy często występuje też neuropatia, czyli uszkodzenie nerwów, co sprawia, że pacjenci mogą nie odczuwać bólu ani nie zauważyć drobnych urazów, takich jak np. skaleczenia. Zmiany skórne bywają więc niezauważone i czasami dopiero wystąpienie silniejszego bólu lub nieprzyjemnego zapachu z rany skłania do wizyty u lekarza. Z tego powodu ważna jest regularna kontrola stanu skóry, zwłaszcza stóp, oraz dbanie o odpowiednią pielęgnację, która może pomóc uniknąć powstawania poważniejszych ran.

Więcej na ten temat przeczytasz tutaj: https://octenisept.pl/warto-wiedziec/rany-cukrzycowe-jak-je-odpowiednio-pielegnowac/.

Czym objawia się rana cukrzycowa?

Rany cukrzycowe najczęściej dotyczą nóg, zwłaszcza stóp i łydek. Mogą przyjmować różne formy – od niewielkich pęknięć skóry po głębokie, trudne do wyleczenia owrzodzenia. Dlatego tak ważne jest, aby rozpoznać je jak najwcześniej i uniknąć poważniejszych powikłań.

Klasyfikacja ciężkości zakażenia w zespole stopy cukrzycowej według Amerykańskiego Towarzystwa Chorób Zakaźnych obejmuje cztery stopnie zaawansowania, które różnią się objawami zakażenia. W przypadku owrzodzenia niezakażonego nie występują ani ogólne, ani miejscowe objawy zakażenia. W zakażeniu łagodnym z kolei pojawiają się co najmniej dwa charakterystyczne objawy, takie jak miejscowe stwardnienie lub nacieczenie zapalne, zaczerwienienie wokół owrzodzenia wielkości od 0,5 do 2 cm, tkliwość, ból, wzmożone ocieplenie oraz wyciek ropny. Zakażenie umiarkowane ogranicza się do skóry i tkanki podskórnej, przy braku objawów ogólnych. W tym przypadku zaczerwienienie wokół rany przekracza 2 cm, a infekcja może dotyczyć głębszych struktur, takich jak ropień tkanek głębokich, zapalenie kości i szpiku czy zapalenie powięzi. W zakażeniu ciężkim objawy ogólnoustrojowe stają się wyraźne, a obecność co najmniej dwóch z nich, np. temperatury ciała powyżej 38°C lub poniżej 36°C, tętna powyżej 90 uderzeń na minutę, liczby oddechów powyżej 20 na minutę lub poziomu PaCO2 poniżej 32 mm Hg, a także nieprawidłowych wartości WBC, wskazuje na poważne zakażenie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej.

Objawy, które powinny zaniepokoić i skłonić do szybkiej reakcji to:

• drętwienie i mrowienie kończyn – może to być oznaka neuropatii cukrzycowej, która zwiększa ryzyko powstawania ran;
• pogorszona wrażliwość w stopie (np. na temperaturę, dotyk) – może prowadzić do niezauważenia urazów;
• obniżone napięcie mięśniowe, szorstka, cienka, pękająca skóra;
• wydłużenie czasu gojenia się ran – każde, nawet najmniejsze skaleczenie może stać się poważnym problemem;
• nagniotki, modzele, pęcherze – to częste problemy u osób z cukrzycą, które mogą przerodzić się w rany;
• zaczerwienienie, ocieplenie, obrzęk wokół rany.

Leczenie ran cukrzycowych

W przewlekłych ranach cukrzycowych często pojawia się biofilm bakteryjny, który utrudnia proces gojenia i ogranicza skuteczność stosowanych antybiotyków. Jest to struktura, w której mikroorganizmy osiedlają się na powierzchni rany, tworząc ochronną warstwę, która utrudnia penetrację leków i mechaniczne oczyszczenie.

Regularna, odpowiednio dobrana antyseptyka pełni więc bardzo ważną rolę w kontroli obciążenia mikrobiologicznego rany. Stosowanie preparatów o szerokim spektrum działania, np. octenisept® spray, pozwala ograniczyć namnażanie bakterii i zmniejsza ryzyko powstawania opornych szczepów. Ważna jest nie tylko częstotliwość zabiegów, ale także technika oczyszczania – mechaniczne usuwanie resztek biofilmu w połączeniu z antyseptykiem zwiększa skuteczność terapii.

Kontrola biofilmu wspomaga naturalne mechanizmy gojenia, redukuje stan zapalny i minimalizuje ryzyko powikłań (w tym zakażeń głębokich i amputacji). Skuteczna opieka nad raną cukrzycową wymaga stosowania odpowiednich środków antyseptycznych oraz bieżącej oceny rany przez specjalistę, który dobiera środki i opatrunki odpowiednie do jej aktualnego stanu. Do zalecanych substancji antyseptycznych zaliczają się:

• chlorowodorek oktenidyny (zawarty m.in. w leku octenisept® spray) – jest skuteczny wobec szerokiego spektrum mikroorganizmów, w tym bakterii, grzybów, drożdżaków, pierwotniaków (np. Trichomonas) oraz wirusów (Herpes simplex, HBV, HIV); wspomaga ponadto ograniczenie biofilmu bakteryjnego, który często występuje w przewlekłych ranach i utrudnia leczenie; bezalkoholowa formuła preparatu umożliwia bezbolesne odkażanie powierzchownych ran, błon śluzowych i skóry,
• podchloryn sodu z kwasem podchlorawym – skuteczny, jednak nie działa na biofilm bakteryjny; może również powodować podrażnienia skóry i błon śluzowych, co ogranicza jego komfortowe stosowanie w codziennej pielęgnacji ran powierzchownych,
• jodopowidon (PVP-I) – działa szybko i jest skuteczny wobec wielu bakterii, ale nie powinien być stosowany długotrwale;
• poliheksanidyna (PHMB) – skuteczna w walce z bakteriami i grzybami, ma również niską cytotoksyczność.

W leczeniu ran cukrzycowych stosuje się ponadto różne opatrunki, takie jak kompresy impregnujące, opatrunki hydrożelowe, alginianowe, hydrokoloidowe czy piankowe, a także preparaty zawierające srebro lub miód Manuka, które wspomagają proces gojenia. Nie należy natomiast sięgać po kwas borowy (choć ma działanie przeciwbakteryjne, może powodować wysuszanie rany, co utrudnia jej gojenie), wodę utlenioną (jej działanie bakteriobójcze jest słabe i krótkotrwałe, a uwalniany tlen może uszkadzać tkanki rany) oraz preparatów na bazie jodu.

Jak dbać o rany cukrzycowe w domu?

Najpierw skonsultuj się z lekarzem, który oceni rozległość rany i dobierze odpowiednie leczenie. Stosuj się do zaleceń i:

• nie obciążaj chorej stopy (off-loading);
• zmieniaj opatrunek tak często, jak zalecono (przed jego zmianą dokładnie umyj ręce i osusz je papierowym ręcznikiem);
• chroń skórę wokół rany, nawilżaj stopy (ale nie przestrzenie między palcami);
• dbaj o wyrównanie glikemii, nawodnienie oraz regularne posiłki z porcją białka.

Jeśli rana się powiększa, pojawia się ropna wydzielina lub nasilony ból albo zaczerwienienie szybko narasta, pilnie skonsultuj się z lekarzem.

Profilaktyka ran cukrzycowych

Osoby z cukrzycą powinny zachować czujność i pamiętać o kilku ważnych zasadach:

1. Codziennie sprawdzaj stopy, zwracając szczególną uwagę na przestrzenie między palcami, paznokcie oraz skórę na podeszwach.
2. Unikaj ogrzewania stóp termoforem lub grzejnikiem (przy osłabionym czuciu łatwo o oparzenie).
3. Myj stopy w letniej wodzie, stosując delikatne, hipoalergiczne mydło, które nie wysusza skóry.
4. Nie mocz stóp dłużej niż 2–3 minuty, aby nie osłabić naturalnej bariery ochronnej skóry.
5. Po myciu dokładnie osusz stopy, zwłaszcza w przestrzeniach między palcami (wilgoć w tych miejscach sprzyja infekcjom).
6. Stosuj kremy przeznaczone do pielęgnacji stóp diabetyków, które nawilżają i natłuszczają skórę, np. octenisept® protect & repair cream, odpowiedni do codziennej pielęgnacji skóry suchej, podrażnionej lub uszkodzonej.
7. Do dezynfekcji ran cukrzycowych używaj preparatów o właściwościach antyseptycznych, takich jak lek octenisept® spray, który dezynfekuje ranę już po 1 minucie.
8. Wybieraj skarpetki wykonane z naturalnych materiałów, takich jak bambus czy bawełna, które pozwalają skórze oddychać i nie uciskają stóp.
9. Odpowiednio dobieraj obuwie – powinno być dobrze dopasowane, lekkie i wykonane z oddychających materiałów. Unikaj butów ze szwami w środku, które mogą powodować podrażnienia.
10. Regularnie odwiedzaj podologa, zwłaszcza jeśli na stopach pojawiły się modzele lub odciski.

Bibliografia

1. B. Mrozikiewicz-Rakowska i in., Postępowanie z chorym z zespołem stopy cukrzycowej – wytyczne Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran 2021: część 2, „Leczenie Ran” 2021, nr 18 (4), s. 131–161.
2. B. Mrozikiewicz-Rakowska, M. Mieczkowski, Leczenie ran w cukrzycy – wskazówki w praktyce lekarza POZ, „Choroby Przewlekłe w POZ” 2017, nr 2, s. 105–110.
3. J. Cwajda-Białasik, M. T. Szewczyk, P. Mościcka i in., Opieka nad chorym z owrzodzeniem w przebiegu zespołu stopy cukrzycowej, [w:] Leczenie ran przewlekłych, M. T. Szewczyk, A. Jawień (red.), PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2019, s. 138–160.