5/5 (3)

Wstęp

Wzrastający problem chorób cywilizacyjnych wymaga od współczesnej medycyny i dietetyki interdyscyplinarnej wiedzy naukowej. Nadal brakuje opublikowanych standardów dietetycznych w wielu chorobach przewlekłych (szczególnie autoimmunologicznych) obejmujących algorytmy postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Coraz częściej dietetycy poszukują odpowiedzi na pytanie, czy wynik testu nietolerancji pokarmowej jest wiarygodny i może stanowić wsparcie dietoterapii chorób o wieloczynnikowej patogenezie?

Charakterystyka nietolerancji pokarmowej IgG-zależnej

Nietolerancja IgG-zależna dotyczy nieprawidłowej reakcji popokarmowej z udziałem systemu immunologicznego i swoistych przeciwciał klasy G (IgG), we wszystkich czterech podklasach: IgG1, IgG2, IgG3 i IgG4. Wszystkie IgG łącznie stanowią ponad 70% wszystkich  przeciwciał w surowicy krwi. Dlaczego jest ich tak „dużo”? Ponieważ pełnią bardzo ważną rolę w odporności organizmu, m.in. uczestniczą w cytotoksyczności komórkowej zależnej od przeciwciał czy immunofagocytozie. Ponadto ich rolę podkreśla fakt, że tylko IgG przechodzą aktywnie przez łożysko z organizmu matki do organizmu dziecka (aby noworodkowi nadać odporność swoistą w pierwszych miesiącach życia). IgG wspomagają (dopełniają) system odpornościowy poprzez tzw. aktywację układu dopełniacza, czyli inicjują kaskadę procesów zapalnych (jak domino).

Podsumowanie cech ludzkich IgG:

  • ilość (>70% w surowicy krwi, liderzy wśród innych klas przeciwciał),

  • jakość (mają potencjał, aby na różny sposób bronić organizm przed „wrogiem”: grzybami, bakteriami, wirusami, komórkami nowotworowymi, a także białkami pokarmowymi),

  • różnorodność (cztery podklasy: IgG1, IgG2, IgG3, IgG4).

Więc w czym tkwi problem? W warunkach fizjologicznych IgG tworzą kompleksy z antygenami pokarmowymi (i nie tylko), które są sprawnie usuwane z organizmu (w układach fagocytarnych). Proces ma szansę przebiegać prawidłowo,  dopóki błona śluzowa jelita pełni prawidłową funkcję obronną (barierę) dla antygenów pokarmowych. W warunkach niefizjologicznych, kiedy funkcja obronna śluzówki jelita jest zaburzona (mówi się o tzw. zespole nieszczelnego jelita), nieprawidłowo prezentowane fragmenty białek pokarmowych (antygenów pokarmowych) przenikają przez „nieszczelną” immunologicznie barierę  jelitową – formują się kompleksy immunologiczne z antygenów pokarmowych i przeciwciał IgG, ale tylko podklasy IgG1, IgG2, IgG3 (ponieważ są dwuwartościowe i mogą się łączyć). Układ odpornościowy nie może  sprawnie usuwać cały czas powstających kompleksów (powstaje tzw. stres antygenowy, ponieważ ilość kompleksów przewyższa tzw. pojemność fagocytarną),  dlatego kompleksy te (coraz częściej nazywane immunotoksynami) odkładają się w organizmie (np.  w śródbłonku naczyń, w obszarze stawów, w skórze, w mięśniach). W następstwie dochodzi do aktywacji układu dopełniacza (przez podklasy IgG1, IgG2, IgG3) oraz komórek immunologicznych (m.in. makrofagów, granulocytów, trombocytów), co może prowadzić do indukcji stanu zapalnego i wystąpienia różnorodnych objawów klinicznych.

Warto wiedzieć! Charakterystyka IgG4 jest nieco inna od IgG(1-3). IgG4 nie tworzą kompleksów immunologicznych, ani nie aktywują układu dopełniacza. IgG4 wiążą wolne antygeny pokarmowe (które mogą być potencjalnymi alergenami dla przeciwciał IgE w klasycznej alergii pokarmowej), dlatego uważa się, że pokarmowo-swoiste IgG4 odgrywają pozytywną rolę w przebiegu nadwrażliwości pokarmowej IgE-zależnej („konkurują” z alergią). Pomimo, że wśród alergologów nadal panuje pozytywna opinia o pokarmowo-swoistych IgG4 coraz częściej badania naukowe i empiryczne doświadczenia medyczne wykazują, że IgG4 ze względu na swe właściwości mogą konkurować również o te same miejsca wiązania co alergiczne IgE (receptory w tkankach, na bazofilach) i inicjować reakcje zapalne.

Stan zapalny na tle nietolerancji pokarmowej IgG-zależnej

W przebiegu nietolerancji pokarmowej IgG-zależnej powstaje przewlekły stan zapalny, ale o małym nasileniu (dlatego mówi się o „ukrytej” nietolerancji pokarmowej), często nie diagnozowany za pomocą powszechnych markerów jak białko CRP (marker ostrej fazy stanu zapalnego). Jest to stan zapalny lokalny i/lub ogólnoustrojowy. Mówi się także o reakcjach „oddalonych w czasie” po spożyciu pokarmu, ponieważ reakcje IgG-zależne są wieloetapowe, często związane z tworzeniem kompleksów immunologicznych.

Najważniejsze mechanizmy zapalne inicjowane przez pokarmowo-swoiste IgG to:

  • aktywacja układu dopełniacza – generacja anafilatoksyn (C3a, C5a),

  • aktywacja komórek immunologicznych: uwalnianie cytokin prozapalnych (IL-1, IL-6, TNF-a), proteaz (niszczą tkanki – rozkładają swoiste białka), wolnych rodników tlenowych  (niszczą komórki i tkanki – rozpad składników ściany komórkowej),

  • bezpośrednia reakcja z bazofilami i płytkami krwi – uwalnianie amin naczynioruchowych (zwiększają przepuszczalność śródbłonków).

Objawy nietolerancji pokarmowej IgG-zależnej

Objawy kliniczne nietolerancji pokarmowej są niespecyficzne, często dwu- lub wielonarządowe,  a spożycie tego samego pokarmu przez różne osoby może wyzwolić odmienną symptomatologię. Badania naukowe wykazały związek nietolerancji pokarmowej IgG-zależnej z obecnością różnorodnych zaburzeń, jak:

  • zaburzenia czynnościowe jelit ( zespół jelita nadwrażliwego),
  • nieswoiste zapalenia jelit ( choroba Leśniowskiego-Crohna),
  • choroby stawów ( reumatoidalne zapalenie stawów),
  • choroby układu oddechowego ( astma, infekcje górnych dróg oddechowych),
  • zaburzenia dermatologiczne ( atopowe zapalenie skóry, łuszczyca),
  • choroby układu nerwowego (np. depresja, zaburzenia ze spektrum autyzmu, zespół przewlekłego zmęczenia),
  • inne choroby przewlekłe (in. otyłość, insulinooporność i cukrzyca typu I i II typu, endometrioza, niepłodność).

Diagnostyka nietolerancji pokarmowej IgG-zależnej

W celu identyfikacji pokarmów, które wywołują niepożądane reakcje z udziałem układu immunologicznego, oznacza się stężenia pokarmowo-swoistych przeciwciał. Największe znaczenie kliniczne mają oznaczenia metodą ELISA pokarmowo-swoistych przeciwciał IgG charakterystycznych dla poszczególnych produktów spożywczych i frakcji białkowych. Jak już wspomniano wszystkie cztery podklasy IgG czyli IgG1, IgG2, IgG3, IgG4 mogą uczestniczyć w reakcjach zapalnych, dlatego największe znaczenie kliniczne mają testy oznaczające wszystkie cztery podklasy IgG łącznie.  Jednym z takich testów jest test BLUE CARE(180+) (www.BlueCareTest.pl) oferowany przez laboratorium SYNLAB – europejskiego lidera w wiarygodnej diagnostyce laboratoryjnej (www.synlab.pl).

Uwaga! Obecnie zjawisko nietolerancji pokarmowej stało się „modne” wśród pacjentów, którzy poszukują pomocy w zakresie optymalizacji diety. Niestety istnieją na rynku firmy oferujące testy, które nie mają uzasadnienia diagnostycznego, ani klinicznego, np.:

  • testy oceniające pokarmowo-swoiste IgG tylko w podklasie IgG4 – są niewystarczające do obrazowania, możliwość wyników fałszywie ujemnych (brak informacji o reakcjach kompleksów immunologicznych IgG),
  • test aktywacji neutrofilów (AMT, ang. Aktivierte Neutrophilen Test) – mierzy różnicę między neutrofilami (granulocytami obojętnochłonnymi) w stanie spoczynku i po kontakcie produktem spożywczym,
  • inne testy o ograniczonej wartości diagnostycznej i klinicznej, np. test uwalniania mediatorów (MRT, ang. Mediator Release Test), test transformacji granulocytów, analiza pierwiastkowa włosa, analiza żywej kropli krwi, analiza biorezonansu.

BIBLIOGRAFIA:

Charakterystyka reakcji IgG-zależnych

  • Kuby J. Immunology. New York, W.H. Freeman & Co. 1997.
  • Hajihasemi F., Shokri F. Production and characterization of mouse monoclonal antibodies recognizing multiple subclasses of human IgG. Avicenna Journal of Medical Biotechnology. 2010; 2(1): 37-45.
  • Meulenbroek AJ., Zeijlemaker WP. Human IgG subclasses: useful diagnostic markers for immunocompetence, 2nd ed. Amsterdam, The Netherlands, CLB.2000.
  • Kinross JM., Darzi AW., Nicholson JK. Gut microbiome-host interactions in health and disease.  Genome Medicine; 2011; 3: 14.
  • Odenwald MA., Turner JR. Intestinal permeability defects: is it time to treat?. Clinical Gastroenterology and Hepatology, 2013; 11: 1075-1083.

Diagnostyka pokarmowo-swoistych IgG i kliniczna skuteczność zmiany modelu odżywiania w oparciu o wynik testu nietolerancji IgG-zależnej

  • Wilders-Truschnig M., Mangge H., Lieners C., et al. IgG antibodies against food antigens are correlated with inflammation and intima media thichness in obese juveniles.  Exp Clin Endocrinal Diabetes. 2008; 116: 116-241.
  • Atkinson W., Sheldon TA., Shaath N., Whorwell PJ. Food elimination on IgG antibodies in irritable bowel syndrome: a randomised controlled trial. Gut. 2004; 53: 1459-1464.
  • Hardman G., Hart G. Dietary advice based on food-specyfic IgG results. Nutrition & Food Science. 2007; 37 (1): 16-23.
  • Bentz S., Hausmann M., Piberger H., et al. Clinical relevance of IgG antibodies against food antigens in Crohn’s Disease: a double-blind cross-over diet intervention study. Digestion. 2010; 81: 252-264.
  • Alpay K., Ertas M., Orhan EK., Ustay DK., et al. Diet restriction in migraine, based on IgG against foods: a clinical double-blind, randomised, cross-over trial. Cephalgia. 2010; 30 (7): 829-837.
  • Dixon H. Treatment of delayed food allergy based on specific immunoglobulin G RAST testing. Otolaryngology – Head Neck Surgery. 2000; 123: 48-54.
  • Severence EG., Dickerson FB., Halling M. et al. Subunit and whole molecule specificity of the anti-bovine casein immune response in recent onset psychosis and schizophrenia. Schizophr Res. 2010; 118: 240-247.
  • Barczentweicz M., Machlarz M. Food hypersensitivity and dietary intervention in diagnosis and therapy during the treatment of infertility and coexisting diseases. Restorative Reproductive Medicine Update – Research and Practical Applications. Salt Lake City  (Utah, USA) 2012 (oral presentation).
  • Machlarz M. Nadwrażliwość pokarmowa w postępowaniu diagnostyczno-terapeutycznym niepłodności i chorób współistniejących. III Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Żywienie, Zdrowie i Choroby”. Wrocław 2012 (prezentacja ustna).

Zostaw swoją opinię:

O autorze

Magdalena Machlarz

Specjalista ds. badań i rozwoju Synlab Polska Sp. z o. o.