Dieta w zaburzeniach profilu lipidowego. Recenzja książki

Zaburzenia profilu lipidowego pozostają jednym z najczęściej spotykanych problemów w codziennej praktyce dietetycznej, a jednocześnie jednym z tych zagadnień, w których łatwo o uproszczenia. Cholesterol bywa traktowany jako pojedyncza wartość liczbowa do obniżenia, tymczasem rzeczywistość kliniczna jest znacznie bardziej złożona: obejmuje frakcje lipoproteinowe, parametry pomocnicze, uwarunkowania genetyczne oraz całą sieć zależności ze stylem życia. Nowa publikacja PZWL, autorstwa dr n. med. Angeliki Kargulewicz, dietetyczki klinicznej związanej z Uniwersytetem Medycznym w Poznaniu, podejmuje się uporządkowania tej złożonej materii w sposób, który zasługuje na uważną lekturę.

Struktura i logika książki

Książka została pomyślana jako płynne połączenie teorii i praktyki. Rozpoczyna się od umiejscowienia zaburzeń lipidowych w kontekście chorób sercowo-naczyniowych i miażdżycy, przechodzi przez omówienie poszczególnych parametrów lipidogramu, by następnie skupić się na elementach stylu życia, a w końcowej części zaproponować konkretne strategie żywieniowe wraz z przykładowymi jadłospisami. Taki układ sprawia, że publikacja może być czytana zarówno jako spójna całość, jak i jako źródło, do którego wraca się po konkretną informację w codziennej pracy z pacjentem.

Szczególnie wartościowy wydaje się rozdział poświęcony parametrom lipidogramu. Autorka nie ogranicza się do omówienia cholesterolu całkowitego, LDL i HDL, lecz konsekwentnie wprowadza czytelnika w tematykę cholesterolu nie-HDL, apolipoproteiny B oraz lipoproteiny (a), a więc parametrów, które w praktyce klinicznej zyskują na znaczeniu, choć wciąż nie są powszechnie omawiane w polskich opracowaniach dietetycznych. Podobnie warte docenienia jest włączenie homocysteiny oraz indeksu omega-3 jako parametrów pomocniczych, modyfikowalnych sposobem żywienia, co pokazuje, że autorka patrzy na profil lipidowy szerzej niż tylko przez pryzmat klasycznego lipidogramu.

Aktualność podstaw dowodowych

Omawiana pozycja bazuje na najnowszym piśmiennictwie. Bibliografia liczy dwieście pozycji i obejmuje między innymi zaktualizowane w 2025 roku wytyczne ESC/EAS dotyczące postępowania w dyslipidemiach, algorytmy oceny ryzyka sercowo-naczyniowego SCORE2 i SCORE2-OP, stanowisko Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej i Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego z 2024 roku oraz aktualne normy żywienia Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH. Ta rzetelność widoczna jest w każdym niemal fragmencie tekstu: kolejne twierdzenia są konsekwentnie opatrzone odniesieniem do konkretnego źródła, co pozwala czytelnikowi samodzielnie sięgnąć do pierwotnych badań, jeśli zajdzie taka potrzeba.

Godny uwagi jest sposób, w jaki autorka podchodzi do zagadnień, które od lat wywołują dyskusje w środowisku dietetycznym. Fragment poświęcony jajkom to dobry przykład: zamiast prostego zalecenia ograniczenia lub, przeciwnie, całkowitego zniesienia limitów, czytelnik otrzymuje omówienie zróżnicowanej odpowiedzi organizmu na cholesterol pokarmowy, z uwzględnieniem zjawiska tak zwanych hiperresponderów, wpływu bilansu energetycznego, chorób współistniejących czy wielkości cząstek LDL i HDL. Podobną precyzję odnajdujemy w podrozdziale dotyczącym monakoliny K, gdzie obok potencjalnych korzyści wynikających ze stosowania czerwonego ryżu fermentowanego przywołane zostały ograniczenia regulacyjne wprowadzone przez Parlament Europejski w 2022 roku oraz przeciwwskazania do łączenia tego nutraceutyku z leczeniem statynami. Tego rodzaju wyważone, wielowymiarowe podejście do tematów kontrowersyjnych stanowi wyraźny atut publikacji.

Wymiar praktyczny

Rozdział szósty, najobszerniejszy w książce, przekłada wiedzę teoretyczną na konkretne wskazówki żywieniowe, ułożone według grup produktów spożywczych oraz strategii ukierunkowanych na poszczególne nieprawidłowości: podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego i LDL, hipertriglicerydemię czy obniżoną funkcjonalność HDL. Taki podział ma realną wartość kliniczną, ponieważ pozwala dopasować zalecenia do konkretnego obrazu zaburzeń u danego pacjenta, zamiast operować jedną uniwersalną „dietą na cholesterol”.

Na osobne podkreślenie zasługuje część zawierająca propozycje posiłków. W przeciwieństwie do wielu podobnych publikacji, w których przepisy pełnią funkcję czysto ilustracyjną, tutaj każdemu daniu towarzyszy pełna analiza wartości odżywczej: kaloryczność, zawartość białka, tłuszczu (z wyszczególnieniem frakcji nasyconej), węglowodanów przyswajalnych oraz błonnika pokarmowego, a także krótkie uzasadnienie, dlaczego dany posiłek sprzyja regulacji profilu lipidowego. Tego rodzaju rozwiązanie czyni tę część książki użyteczną nie tylko jako inspirację kulinarną, ale też jako gotowy materiał do wykorzystania w planowaniu jadłospisu.

Podsumowanie

„Dieta w zaburzeniach profilu lipidowego” to publikacja, która łączy solidne podstawy naukowe z praktycznym zastosowaniem klinicznym w sposób rzadko spotykany w literaturze popularnonaukowej i fachowej jednocześnie. Autorka z powodzeniem porusza się między biochemią lipoprotein a codzienną pracą przy stole pacjenta, nie tracąc przy tym precyzji języka ani aktualności przywoływanych danych. Dla dietetyków zajmujących się profilaktyką i terapią chorób sercowo-naczyniowych, a także dla osób dopiero wchodzących w ten obszar praktyki klinicznej, książka stanowi wartościowe, kompleksowe źródło wiedzy, które z pewnością znajdzie stałe miejsce na półce obok innych pozycji z zakresu dietetyki klinicznej.