Czy chęć zdrowego odżywiania może być niezdrowa? Brzmi irracjonalnie? W dobie presji na zdrowe odżywianie i sylwetkę nawet 7% osób może mieć problem z nadmiernym dbaniem o te aspekty [1]. W artykule opowiem, jakie są przyczyny i skutki tego stanu rzeczy.
Ortoreksja. W zdrowym ciele chory duch?
Na czym polega ortoreksja?
Odpowiednie odżywianie i regularna aktywność fizyczna to fundamenty zdrowia i dobrego samopoczucia. Jednak wraz z rosnącym naciskiem społecznym ta chęć zadbania o siebie może przekształcić się w obsesję. Jest to ortoreksja. Nie jest ona uwzględniona w ICD-11, czy DSM-5, ale jest realnym problemem, z powodu którego cierpi wiele osób. Warto poznać podstawowe mechanizmy związane z ortoreksją, by skutecznie pomagać pacjentom.
Ortoreksja ma pewne cechy wspólne z innymi zaburzeniami odżywiania w tym z anoreksją. Są to: obsesyjne liczenie kalorii, rezygnacja z tłustych i ciężkostrawnych pokarmów. W przeciwieństwie do anoreksji osobie chorującej nie chodzi głównie o utratę masy ciała. Celem jest spożywanie jakościowo dobrego pożywienia. Pozytywne zamiary takie jak chęć długiego życia sprawiają, że bliskim trudno zauważyć problem [1].
Przyczyny ortoreksji
Wpływ mediów społecznościowych i presji
Młodzi dorośli, w szczególności studenci, stanowią grupę wysokiego ryzyka zachorowania. Są oni podatni na presję społeczną. Dużo czasu spędzają w mediach społecznościowych, gdzie obecny jest healthizm, czyli nadmierna dbałość o zdrowie i wygląd. Otrzymują dużą ilość informacji na temat żywienia. Gdy nie zostanie krytycznie przetworzona, może tworzyć sztywne i restrykcyjne zasady żywienia.
Kolejnym problemem mediów społecznościowych są nierealistyczne i przerabiane zdjęcia. Mogą powodować pogorszenie obrazu ciała u osób, które zinternalizują (przyjmą za swój własny) społeczny ideał piękna. Negatywny obraz ciała jest czynnikiem ryzyka angażowania się w ekstremalne diety. Ma to na celu dostosowanie się do narzucanych przez media społecznościowe oczekiwań [1,2].
Dezinformacja w mediach
Innym problemem jest powtarzana w mediach dezinformacja na temat żywienia. Na porządku dziennym są fałszywe lub niedokładne twierdzenia na temat diety. Przykłady to: “ta żywność jest toksyczna”, “Owsianka to najgorszy pomysł na śniadanie”. Mogą one wzmacniać myślenie dychotomiczne, czyli “wszystko albo nic”. Przekonują do jedzenia jedynie “czystej” żywności i wykluczania całych grup produktów.
Ortoreksja nie różni się znacznie od innych zaburzeń odżywiania w tym zakresie. Występują tu zaburzenia poznawcze związane z nieprawidłowym postrzeganiem własnego ciała oraz żywności. Dowodzi tego badanie z 2022 roku [1,2].
Różnica ryzyka ortoreksji między płciami
Statystycznie kobiety mają więcej obaw co do wyglądu swojego ciała niż mężczyźni. Badanie z 2025 roku pokazuje, że większa ekspozycja kobiet na media jest źródłem ryzyka. Może sprawić, że będą poświęcać więcej czasu i wydawać więcej pieniędzy, aby poprawić swój wygląd. Będą też podatniejsze na zaburzenia odżywiania [4].
Perfekcjonizm
Polskie badanie z 2025 roku sugeruje, że ortoreksja może być powiązana z perfekcjonizmem. Cechują ją zachowania osób dążących do perfekcji i nadmiernej kontroli nad swoim życiem. Są to: skrupulatne planowanie posiłków, eliminacja grup żywności i ścisły reżim dietetyczny [3].
🔎 Perfekcjonizm wiąże się też z wyższym ryzykiem ortoreksji u osób aktywnych fizycznie, zarówno w zakresie wysokich wymagań wobec siebie, jak i nadmiernej kontroli błędów. Zależność ta dotyczy różnych grup ćwiczących, np. biegaczy czy osób trenujących na siłowni [5].
Przykłady restrykcji żywieniowych chorujących osób
Jak opisałem wyżej, chorujący często wykluczają całe grupy produktów ze swojej diety. Zdarzają się skrajne przypadki osób, spożywających jedynie wodę. Wierzą one, że picie tylko wyselekcjonowanej wody zapewni zdrowie. Inni zaprzestają jedzenia białych pokarmów, twierdząc, że te powodują otyłość. Ponadto osoby cierpiące na ortoreksję mogą zacząć spożywać jedynie surową żywność. Zwiększa to ryzyko chorób i infekcji przenoszonych drogą pokarmową.
W badaniu z 2025 roku podano przykład kobiety, która wyeliminowała całkowicie owoce i warzywa ze swojej diety. Uznała ona dietę niskowęglowodanową za zdrowszą [1,4].
Konsekwencje ortoreksji dla zdrowia
Konsekwencje psychologiczne
Wpływ ortoreksji na zdrowie psychiczne jest wieloaspektowy. Obsesja na punkcie jedzenia jedynie “czystego” pożywienia zakłóca życie chorującej osoby. Prowadzi do izolacji społecznej z powodu unikania wspólnych posiłków. W przypadku złamania swoich zasad pojawia się lęk, wstyd i poczucie winy. Wraz z tymi objawami dochodzi do coraz większych restrykcji. W efekcie pojawia się zmniejszona elastyczność poznawcza [2].
Konsekwencje zdrowotne
Restrykcyjna dieta może powodować braki kluczowych składników: białek, tłuszczy, witamin i składników mineralnych. Długotrwałe przestrzeganie tych restrykcji może zaburzyć stan odżywienia. Prowadzi to do problemów zdrowotnych. Wśród nich mogą wystąpić: niedożywienie, rozpad mięśni i kwasica metaboliczna [1,2].
Podsumowanie
W dobie presji na zdrowy styl życia ortoreksja staje się rosnącym problemem. Dotyka szczególnie młodych dorosłych podatnych na wpływ mediów społecznościowych. To zaburzenie odżywiania polega na obsesyjnym dążeniu do spożywania wyłącznie “czystej” żywności. Prowadzi to do ekstremalnych restrykcji dietetycznych. Chorujący mogą zacząć spożywać tylko surowe produkty, eliminować owoce i warzywa, czy pić wyłącznie wodę.
Następstwem są konsekwencje psychologiczne takie jak izolacja społeczna i lęk. Konsekwencje fizyczne mogą objąć niedożywienie lub kwasicę metaboliczną. Ortoreksja wymaga poważnego potraktowania jako realny problem zdrowotny. Aby lepiej zrozumieć ortoreksję potrzeba jeszcze wielu badań i jej dokładnego zdefiniowania. Dzięki temu będzie można łatwiej określić, ile osób zmaga się z tym problemem i jak im pomóc.
Bibliografia:
- Grajek, M., Krupa-Kotara, K., Sas-Nowosielski, K., Misterska, E., & Kobza, J. (2022). Prevalence of Orthorexia in Groups of Students with Varied Diets and Physical Activity (Silesia, Poland). Nutrients, 14(14), 2816. https://doi.org/10.3390/nu14142816
- Horovitz, O., & Argyrides, M. (2023). Orthorexia and Orthorexia Nervosa: A Comprehensive Examination of Prevalence, Risk Factors, Diagnosis, and Treatment. Nutrients, 15(17), 3851. https://doi.org/10.3390/nu15173851
- Łucka, I., Mazur, A., Łucka, A., Trojniak, J., & Kopańska, M. (2025). Orthorexia Nervosa Tendencies in Two Cohorts of Polish Young Adults: A Comparative Analysis of Prevalence, Correlates, and Comorbidity. Nutrients, 17(13), 2208. https://doi.org/10.3390/nu17132208
- Sahin, E., & Sanlier, N. (2025). Relationships among nutrition knowledge level, healthy eating obsessions, body image, and social media usage in females: a cross-sectional study. BMC Public Health, 25(1), 1711. https://doi.org/10.1186/s12889-025-22689-1
- Pratt VB, Hill AP, Madigan DJ, Nordin-Bates SM, Ashdown-Franks G. A Continuously Cumulating Meta-Analysis of the Relationship Between Perfectionism and Orthorexia in Exercisers. J Sport Exerc Psychol. 2026 Apr 6:1-8. doi: 10.1123/jsep.2025-0145. Epub ahead of print. PMID: 41946453.
