Najnowsze wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczą cukrzycy ciążowej. Dokument ten porządkuje aktualną wiedzę. Wskazuje też, jak skutecznie wspierać zdrowie kobiet w czasie ciąży, porodu i połogu. Wytyczne zawierają również krótkie, proste wytyczne żywieniowe i stylu życia. Dla dietetyków to także praktyczne narzędzie do współpracy międzydyscyplinarnej. Może być pomocą w tworzeniu spójnych planów opieki, materiałów edukacyjnych.
Opublikowane w XI 2025 wytyczne są pierwszym tego typu dokumentów wydanym przez WHO. Jako odbiorcy w dokumencie zostali wymienieni dietetycy, położne, ginekolodzy, endokrynolodzy i edukatorzy diabetologiczni.
Przyjrzymy się zaleceniom:
Rekomendacja główna WHO w cukrzycy ciążowej
Dla kobiet w ciąży z cukrzycą typu 1, typu 2 lub cukrzycą ciążową należy uwzględnić indywidualne zalecenia dotyczące żywienia, aktywności fizycznej i kontroli masy ciała, oparte na istniejących wytycznych WHO dotyczących:
- żywienia ogólnej populacji dorosłych,
- aktywności fizycznej dla kobiet w ciąży,
- kontroli przyrostu masy ciała z uwzględnieniem odpowiedniego przyrostu ciążowego.
Rekomendacje szczegółowe dla ciężarnych zgodne z WHO
WHO zaleca, aby dieta ciężarnej z cukrzycą opierała się na zasadach żywienia ogólnej populacji dorosłych, ponieważ są one najlepiej przebadane i łatwe w zastosowaniu.
Węglowodany
- główne źródła węglowodanów: pełne ziarna, warzywa, owoce, nasiona roślin strączkowych
- unikanie węglowodanów rafinowanych i żywności o wysokim indeksie glikemicznym (wytyczne WHO sugerują to pośrednio poprzez zalecenie żywności niskoprzetworzonej).
Warzywa i błonnik
- co najmniej 400 g warzyw dziennie,
- minimum 25 g błonnika (z produktów spożywczych, a nie suplementów) dziennie.
Tłuszcze
- maksymalnie 30% energii z tłuszczu,
- tłuszcze głównie nienasycone,
- nasycone: ≤10% energii,
- tłuszcze trans: ≤1% energii.
Cukry proste
- ograniczenie cukrów dodanych do <5–10% energii (miód, syropy, cukier, soki, słodycze).
Rekomendacje dotyczące aktywności fizycznej dla ciężarnych zgodne z WHO
- regularna aktywność fizyczna przez całą ciążę,
- minimum 150 minut tygodniowo aktywności umiarkowanej,
- włączenie ćwiczeń siłowych i rozciągających,
- kontynuacja dotychczasowego, intensywniejszego treningu, jeżeli kobieta była wcześniej aktywna,
- aktywność jest bezpieczna, korzyści z niej odnoszone zdecydowanie przewyższają potencjalne ryzyko.
Indywidualizacja zaleceń dietetycznych
- dostosowanie zaleceń do masy ciała, kontroli glikemii i zwyczajów żywieniowych,
- konsultacja z dietetykiem lub specjalistą ds. aktywności fizycznej przeszkolonym w zakresie cukrzycy w ciąży,
- uwzględnienie aspektów kulturowych (tradycyjna kuchnia, dostęp do produktów),
- większa skuteczność zaleceń, gdy uwzględniają one możliwości i bariery pacjentki (czas, budżet, styl życia).
Kontrola masy ciała i jej przyrostu w czasie ciąży
- celem jest odpowiedni przyrost masy ciała, zależny od BMI sprzed ciąży,
- WHO opracowuje uniwersalne standardy przyrostu, które będą również przydatne dla kobiet z cukrzycą,
- kontrola masy ciała jest integralnym elementem profilaktyki powikłań.
Korzyści dla ciężarnych wynikające z przestrzegania diety i aktywności fizycznej
U kobiet z cukrzycą typu 1 i 2 możliwe jest zmniejszenie przyrostu masy ciała przy diecie wysokowęglowodanowej, wysokobłonnikowej, niskotłuszczowej,
U kobiet z cukrzycą ciążową jest to zmniejszenie ryzyka porodu przedwczesnego przy wdrożeniu dobrze dobranej diety indywidualnej.
WHO podkreśla istnienie barier ekonomicznych ograniczający dostęp ciężarnych do odpowiedniej dla nich żywności. Dotyczą one przede wszystkim kobiet o niskich dochodach, które mogą mieć utrudniony dostęp do świeżych warzyw, produktów pełnoziarnistych, co zwiększa nierówności. Koszt żywności jest realną barierą utrudniającą wdrażanie nawet najlepiej dobranych zaleceń.
Jakie bariery widzi WHO przed wdrożeniem zaleceń?
Wiele kobiet traktuje ciążę jako szansę na zmianę stylu życia,
- zalecenia są dobrze przyjmowane, gdy:
- są jasne,
- zrozumiałe,
- spójne,
- dostosowane kulturowo,
- trudności:
- sprzeczne informacje od różnych specjalistów,
- koszty żywności,
- nudności i nietolerancje pokarmowe,
- przekonania kulturowe o konieczności „jedzenia za dwoje”.
W jakim zakresie należy edukować kobiety w ciąży, by chronić przed wystąpieniem cukrzycy ciążowej?
- wpływu cukrzycy na organizm matki i dziecka,
- roli diety i aktywności fizycznej,
- celach przyrostu masy ciała,
- samokontroli glikemii,
- potrzebie dodatkowego monitorowania.
Edukacja powinna być zindywidualizowana, korzystać z materiałów graficznych oraz być dostosowana językowo i kulturowo.
Link do pełnego dokumentu:
Bibliografia:
- WHO recommendations on care for women with diabetes during pregnancy, who.int, Pobrane: 17.11.2025
