W praktyce klinicznej leczenie ran nadal bywa sprowadzane głównie do terapii miejscowej: doboru opatrunku, kontroli zakażenia czy oczyszczania tkanek. Tymczasem proces gojenia w dużej mierze zależy również od stanu metabolicznego pacjenta, podaży energii i białka, nasilenia odpowiedzi zapalnej oraz obecności niedożywienia i sarkopenii. Z takiej perspektywy została napisana książka „Żywienie i suplementacja w gojeniu ran” autorstwa dr n. med. i n. o zdr. Mai Czerwińskiej-Rogowskiej.
Rozmowa z autorką
O książce
| Tytuł: Żywienie i suplementacja w gojeniu ran |
| Autor: dr n. med. i n. o zdr. Maja Czerwińska-Rogowska |
| Wydawnictwo: PZWL Wydawnictwo Lekarskie |
| Rok wydania: 2026 |
| Liczba stron: 259 |
Publikacja obejmuje zarówno podstawy biologii gojenia, jak i praktyczne zagadnienia związane z oceną stanu odżywienia, leczeniem żywieniowym, suplementacją oraz żywieniem pacjentów z ranami przewlekłymi i oparzeniami.
Rana to problem ogólnoustrojowy
Już we wstępie autorka zaznacza, że rana nie jest wyłącznie miejscowym uszkodzeniem skóry. Może uruchamiać odpowiedź zapalną, zwiększać stres metaboliczny oraz nasilać katabolizm białek. W efekcie rośnie zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze, a proces gojenia zaczyna zależeć nie tylko od leczenia miejscowego, ale również od ogólnego stanu pacjenta.
Książka konsekwentnie pokazuje leczenie ran jako postępowanie interdyscyplinarne, w którym obok lekarza i pielęgniarki pojawia się także dietetyk kliniczny, fizjoterapeuta, farmaceuta kliniczny czy psycholog.
Biologia gojenia i czynniki zaburzające regenerację
Pierwsze rozdziały poświęcono podstawom procesu gojenia ran. Autorka omawia kolejne etapy: hemostazę, fazę zapalną, proliferacyjną oraz przebudowę tkanek. Tłumaczy, w jaki sposób potrzeby metaboliczne organizmu zmieniają się na poszczególnych etapach regeneracji.
Biologia gojenia została połączona z praktyką kliniczną. W książce omówiono wpływ infekcji, biofilmu, niedotlenienia, cukrzycy, wieku, palenia papierosów, alkoholu oraz leków na proces regeneracji tkanek. Dużo miejsca zajmuje również stres metaboliczny i jego konsekwencje dla gospodarki białkowej oraz masy mięśniowej pacjenta.
Autorka pokazuje, że przewlekła rana bardzo rzadko wynika z jednego problemu. Najczęściej jest efektem nakładających się zaburzeń metabolicznych, naczyniowych, zapalnych i żywieniowych.
Niedożywienie, sarkopenia i ocena stanu odżywienia
Jednym z głównych tematów książki jest zależność między niedożywieniem a gojeniem ran. Autorka zwraca uwagę, że niedożywienie może pozostawać nierozpoznane, szczególnie u osób starszych, pacjentów przewlekle chorych oraz osób z otyłością. Podkreślono, że nadmierna masa ciała nie wyklucza niedoborów białka, mikroskładników czy sarkopenii.
Osobne rozdziały poświęcono ocenie stanu odżywienia. Omówiono skale przesiewowe, parametry antropometryczne, analizę składu ciała oraz badania laboratoryjne wykorzystywane w praktyce klinicznej. Dużo miejsca zajmują także zagadnienia związane z sarkopenią i utratą masy mięśniowej u pacjentów z przewlekłymi ranami.
Dieta i leczenie żywieniowe
Centralna część książki dotyczy leczenia żywieniowego. Autorka omawia dietę doustną, diety o zmienionej konsystencji, żywność specjalnego przeznaczenia medycznego, żywienie dojelitowe oraz pozajelitowe. Opisano również immunożywienie, żywienie okołooperacyjne i prehabilitację.
W publikacji wyraźnie podkreślono, że najbardziej fizjologiczną drogą podaży pozostaje żywienie doustne, jednak w części przypadków konieczne jest wdrożenie bardziej zaawansowanych metod wsparcia żywieniowego.
Dużo uwagi poświęcono podstawowym elementom diety wspierającej gojenie: podaży energii, białka, tłuszczów, węglowodanów, płynów oraz witamin i składników mineralnych. Szczególnie mocno zaakcentowano znaczenie odpowiedniej podaży białka i energii u pacjentów z głębokimi ranami i nasilonym stresem metabolicznym. Autorka opisuje mechanizmy prowadzące do wykorzystywania aminokwasów jako źródła energii przy niedostatecznej podaży kalorii, co może dodatkowo nasilać utratę masy mięśniowej i zaburzać syntezę kolagenu.
Suplementacja i żywność medyczna
Osobny rozdział poświęcono suplementacji oraz preparatom żywienia medycznego stosowanym w gojeniu ran. Omówiono między innymi kwasy omega-3, witaminę D, argininę, glutaminę, aminokwasy rozgałęzione, kreatynę, kolagen, witaminy antyoksydacyjne oraz składniki mineralne, takie jak cynk, miedź, magnez czy selen.
Autorka podkreśla, że suplementacja nie zastępuje leczenia miejscowego ani prawidłowo zbilansowanej diety. Zastosowanie konkretnych preparatów powinno zależeć od rodzaju rany, stanu odżywienia, chorób współistniejących oraz wyników badań pacjenta.
W książce omówiono także preparaty FSMP zawierające białko, argininę, witaminę C i cynk, stosowane szczególnie u pacjentów z ranami przewlekłymi.
Rany przewlekłe, oparzenia i szczególne sytuacje kliniczne
W dalszej części publikacji przedstawiono postępowanie żywieniowe u pacjentów z owrzodzeniami kończyn dolnych, zespołem stopy cukrzycowej oraz odleżynami. Osobne rozdziały dotyczą oparzeń, radiodermitis i mucositis.
Autorka pokazuje, że potrzeby żywieniowe pacjentów mogą znacząco różnić się w zależności od rodzaju uszkodzenia tkanek, nasilenia stanu zapalnego oraz obecności chorób współistniejących. Dużo miejsca poświęcono także nawodnieniu, kontroli glikemii oraz ryzyku infekcji.
Mikrobiota, aktywność fizyczna i sen
Końcowe rozdziały dotyczą mikrobioty jelitowej oraz osi jelito-skóra-rana. Omówiono wpływ błonnika, beta-glukanów, probiotyków i maślanu sodu na funkcjonowanie bariery jelitowej i regulację stanu zapalnego.
Publikację zamykają zagadnienia związane z aktywnością fizyczną, snem, rytmem dobowym i melatoniną. Autorka pokazuje, że proces gojenia zależy nie tylko od podaży składników odżywczych, ale również od funkcjonowania całego organizmu i stylu życia pacjenta.
Podsumowanie
„Żywienie i suplementacja w gojeniu ran” obejmuje zarówno biologiczne podstawy gojenia, jak i praktyczne aspekty leczenia żywieniowego pacjentów z ranami ostrymi i przewlekłymi. Książka porządkuje zagadnienia związane z niedożywieniem, sarkopenią, suplementacją, żywieniem medycznym oraz oceną stanu odżywienia w różnych typach ran.
Publikacja pokazuje, że leczenie ran nie ogranicza się do terapii miejscowej. Proces regeneracji zależy również od stanu metabolicznego pacjenta, podaży energii i białka, kontroli stanu zapalnego oraz współistniejących zaburzeń ogólnoustrojowych.
