Dlaczego jedni pacjenci wdrażają zalecenia bez większego problemu, a inni stale wracają do punktu wyjścia?
Coraz więcej badań sugeruje, że część codziennych decyzji żywieniowych może być silnie związana również z bardziej trwałymi cechami psychologicznymi, które wpływają nie tylko na sposób myślenia, ale także na organizację codzienności, radzenie sobie ze stresem, impulsywność czy gotowość do utrzymywania długoterminowych nawyków.
Najnowsza metaanaliza dotycząca modelu osobowości Big Five pokazuje, że istnieją powtarzalne, choć niezbyt silne, zależności pomiędzy cechami osobowości a sposobem odżywiania zgodnym z oficjalnymi zaleceniami żywieniowymi WHO oraz amerykańskich instytucji zdrowia publicznego.
Autorzy przeanalizowali dane dotyczące pięciu podstawowych cech osobowości: neurotyczności, ekstrawersji, ugodowości, sumienności i otwartości na doświadczenia, zestawiając je z jakością diety oraz spożyciem konkretnych grup produktów, takich jak warzywa, owoce, błonnik, pełne ziarna czy sód.
Komu przestrzeganie zaleceń przychodzi łatwiej?
Różnice między typami osobowościami były minimalne. Jednak wyłania się pewien z badań ciekawy obraz.
- Najbardziej konsekwentny obraz wyłonił się w przypadku sumienności, ugodowości oraz otwartości na doświadczenia.
Sumienność od dawna jest jedną z najlepiej opisanych cech związanych z zachowaniami zdrowotnymi, ponieważ sprzyja planowaniu, przewidywalności i konsekwencji w działaniu.
Osoby bardziej ugodowe mogą łatwiej dostosowywać się do zaleceń zdrowotnych oraz chętniej współpracować z otoczeniem, co w praktyce może sprzyjać utrzymywaniu zaleceń dietetycznych w codziennym życiu.
Komu jest najciężej wprowadzać zmiany?
- Z kolei neurotyczność, cecha związana m.in. z większą reaktywnością emocjonalną, skłonnością do napięcia i trudniejszym radzeniem sobie ze stresem, była powiązana z mniej korzystnymi zachowaniami żywieniowymi.
To szczególnie interesujące z perspektywy pracy gabinetowej, ponieważ pokazuje, że część problemów z utrzymaniem zaleceń może nie wynikać z braku wiedzy czy motywacji, ale z trudności w regulacji emocji i codziennego funkcjonowania pod wpływem stresu.
Należy podkreślić, że osobowość nie determinuje sposobu odżywiania w prosty i bezpośredni sposób, ale może wpływać na prawdopodobieństwo utrzymywania określonych wzorców zachowań w dłuższej perspektywie. To ważne rozróżnienie, ponieważ łatwo byłoby nadinterpretować wyniki i próbować tworzyć uproszczone profile „dobrego” lub „trudnego” pacjenta, podczas gdy rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona.
Poznaj zastosowanie tego badania w gabinecie dietetycznym.
W Klubie Dietetyków znajdziesz pełniejsze omówienie: praktyczny komentarz, jak tę wiedzę można wykorzystać w pracy z pacjentem.
- wnioski dla praktyki gabinetowej,
- ograniczenia badania,
- dyskusja dla dietetyków.
Bibliografia:
- Harrison P, Bogg T. Five-Factor personality traits and dietary guidelines: A multilevel meta-analysis. Health Psychol. 2026 May 11. doi: 10.1037/hea0001610. Epub ahead of print. PMID: 42113117.
