Czy dla Mavericka z Top Gun kluczowym parametrem mogło być BMI? Wydaje się oczywiste, że o odporności pilotów wojskowych na ekstremalne przeciążenia decydują przede wszystkim klasycznie rozumiana sprawność fizyczna, wydolność organizmu oraz intensywny trening przygotowujący do lotów w warunkach wysokiego przeciążenia. Najnowsza metaanaliza sugeruje, że większe znaczenie niż sama „forma” mogą mieć konkretne cechy budowy ciała: zwłaszcza masa mięśniowa.
Z jakimi wyzwaniami mierzy się pilot myśliwca i co ma do tego dietetyka wojskowa?
Temat nie jest błahy. W nowoczesnym lotnictwie wojskowym przeciążenia sięgające nawet +9 Gz stanowią jedno z największych wyzwań fizjologicznych, z jakimi musi mierzyć się człowiek. W takich warunkach krew przemieszcza się w kierunku dolnych partii ciała, co ogranicza dopływ tlenu do mózgu i może prowadzić do G-LOC, czyli utraty przytomności wywołanej przeciążeniem. Szacuje się, że epizodów takich doświadczyło nawet 8–20% członków personelu wojskowego związanego z lotnictwem.
Przedstawiamy metaanalizę obejmującą dziesięć badań opublikowanych od 2014 roku, w których analizowano pilotów wojskowych oraz kadetów lotniczych poddawanych testom przeciążeniowym. W centrum zainteresowania znalazły się wskaźniki takie jak BMI, masa ciała, masa mięśniowa oraz parametry sprawności fizycznej. Następnie porównano je pomiędzy osobami, które zaliczały testy +Gz, a tymi, które sobie z nimi nie radziły.
BMI, masa mięśniowa nie są bez znaczenia
Wyniki okazały się bardziej interesujące, niż mogłoby się wydawać. Najsilniejszy związek z pozytywnym wynikiem testów przeciążeniowych wykazywało BMI, choć autorzy podkreślają, że efekt miał charakter umiarkowany. Dodatkowo zarówno większa masa ciała, jak i większa masa mięśniowa były związane z lepszą tolerancją przeciążeń, choć zależności te były słabsze.
Jednocześnie nie stwierdzono istotnych różnic w klasycznych parametrach sprawności fizycznej pomiędzy osobami zaliczającymi i niezaliczającymi testy. To właśnie ten element najmocniej podważa intuicyjne przekonanie, że sama wydolność czy ogólna sprawność są najważniejszym zabezpieczeniem przed skutkami wysokich przeciążeń.
Po co masa mięśniowa pilotom?
Badacze przypuszczają, że większa masa mięśniowa może wspierać stabilizację układu krążenia podczas działania sił przeciążeniowych, ograniczając nadmierne przemieszczanie się krwi do dolnych części ciała. W praktyce mogłoby to pomagać utrzymać odpowiednie ukrwienie mózgu i zmniejszać ryzyko utraty przytomności. Autorzy wyraźnie zaznaczają jednak, że obecne dane nie pozwalają określić, jakie proporcje tkanki mięśniowej i tłuszczowej byłyby optymalne ani czy zwiększanie masy ciała samo w sobie mogłoby poprawiać tolerancję.
Poznaj zastosowanie tego badania w gabinecie dietetycznym.
W Klubie Dietetyków znajdziesz pełniejsze omówienie: praktyczny komentarz, jak tę wiedzę można wykorzystać w pracy z pacjentem.
- wnioski dla praktyki gabinetowej,
- ograniczenia badania,
- dyskusja dla dietetyków.
Bibliografia:
- Lee KL, Jeon KJ, Lee DR, Choi Y, Sung JY. Does body composition influence air force pilots’ resistance to high-G acceleration? A systematic review meta-analysis. iScience. 2026 Apr 10;29(5):115710. doi: 10.1016/j.isci.2026.115710. PMID: 42111186; PMCID: PMC13156597.
