Czy suplementacja witaminy D jest konieczna?

4/5 (8)

Suplementacja witaminy D – czy jest konieczna? Kalcytriol [1,25-dihydroksycholekalcyferol (1,25 (OH) 2D)], aktywna (hormonalna) forma witaminy D, ze względu na swoje działanie należy do szerokiej grupy hormonów, będących czynnikami transkrypcji genów dla docelowych białek.

W przeciwieństwie do innych hormonów z tej grupy (np. androgeny, estrogeny, glikokortykosteroidy, mineralokortykosteroidy i progesteron), synteza kalcytriolu jest ograniczona przez dostępność substratu, 25-hydroksywitaminy D (25 (OH) D). 25 (OH) D jest najobficiej występującym metabolitem witaminy D, a jego stężenie w surowicy określa stan zaopatrzenia w witaminę D.

Tak więc witamina D jest prohormonem, a termin “witamina D” powinien odnosić się zarówno do ergokalcyferolu (witamina D2), jak i cholekalcyferolu (witamina D3), jako produktów konwersji ergosterolu i 7-dehydrocholesterolu (7-DHC). Biologiczne działanie kalcytriolu jest pośredniczone przez wewnątrzkomórkowy, wysoce specyficzny receptor witaminy D (VDR) – czynnik transkrypcji modulowany przez ligand, który należy do rodziny genomowych receptorów steroidów, hormonów tarczycy i retinoidów.

suplementacja witaminy d
Kankawee Hutangkabodee / 123RF

Synteza witaminy D w skórze

Większość witaminy D u ludzi jest produkowana w skórze, w keratynocytach naskórkowej warstwy kiełkowania od 7-DHC, po ekspozycji na promieniowanie słoneczne o długości fali 280-315 mm [promieniowanie ultrafioletowe B (UVB)]. Pod wpływem wchłoniętej energii, 7-DHC ulega przekształceniu w pre-witaminę D3, a następnie, z powodu termokonwersji, w witaminę D3. Ten ostatni wchodzi do krwioobiegu, gdzie jest związany z białkiem wiążącym witaminę D (DBP). Ocenia się, że synteza skóry może pokrywać 80-100% dziennego zapotrzebowania na witaminę D.

W Polsce synteza skóry witaminy D może być skuteczna tylko w okresie wiosenno-letnim (od maja do września), między 10:00 a 15:00, tj. w sezonie i czasie dnia zapewniającym odpowiedni kąt nasłonecznienia, temperaturę powietrza sprzyjającą opalaniu i przeważającą bezchmurną pogoda. W takich warunkach ekspozycja na co najmniej 18% powierzchni ciała (tj. odkryte przedramię i kończyny dolne) przez około 15 minut powinna stanowić połowę minimalnej dawki rumieniowej (MED; 1 MED powoduje lekką różowosć skóry) i może prowadzić do naturalnej syntezy witaminy D w ilości równoważnej 2 000-4 000 IU / dzień.

W związku z tym ekspozycja na prawie 100% powierzchni ciała osoby dorosłej może przynieść 10 000 jm / dzień. Jak dotąd nie opublikowano raportów wskazujących na ryzyko uzyskania toksycznych ilości witaminy D po nadmiernym narażeniu na światło słoneczne (przynajmniej u zdrowych osób). Wyjaśnia to fakt, że możliwy nadmiar witaminy D i prewitytaminy D (natychmiastowy prekursor w szlaku biosyntezy cholesterolu) są fotodegradowane (izomeryzowane) do nieaktywnych metabolitów – tachysterolu, lumisterolu, suprasteroli i 5,6-trans-witaminy D3. W okresie od października do marca, w regionach powyżej 35 ° szerokości geograficznej północnej (w tym w Polsce, 49 ° N-54 ° N), syntezę skóry uważa się za nieskuteczną.

Czy synteza witaminy D jest wystarczająca?

Czynniki wewnętrzne i środowiskowe, takie jak zachmurzenie, zanieczyszczenie powietrza, intensywna pigmentacja skóry, zaawansowany wiek, nadmierne stosowanie kosmetyków przeciwsłonecznych o współczynniku ochrony przeciwsłonecznej powyżej 15 lat, znacznie wydłuża czas ekspozycji niezbędny do osiągnięcia wystarczającej podaży witaminy D.

Powyższe czynniki mogą całkowicie uniemożliwić syntezę skóry witaminy D, nawet jeśli zapewniona jest odpowiednia ilość czasu spędzonego w słońcu podczas wiosny i lata. Istnieją również osoby, które nie są zgodne z wytycznymi praktyki lub osoby, które nie przestrzegają zalecanej rozsądnej ekspozycji na światło słoneczne z powodu konkretnych przeciwwskazań.

Ekspozycja na słońce jest bardzo ograniczona wśród dzieci i nastolatków ze względu na ich dodatkową aktywność w pomieszczeniach, a także w dużej części populacji dorosłych ze względu na rodzaj wykonywanej pracy. U noworodków, niemowląt i dzieci w wieku poniżej 3 lat nie zaleca się bezpośredniej ekspozycji na światło słoneczne bez ochrony przeciwsłonecznej. Inne przyczyny mogą obejmować przewlekłe choroby, które uniemożliwiają aktywność na świeżym powietrzu, fobię nowotworową lub lęk przed starzeniem się skóry .

Suplementacja witaminy D – czy jest potrzebna?

Cholekalcyferol (D3) jest najczęstszym preparatem stosowanym jako suplementacja i leczenie niedoboru witaminy D w Polsce i Europie, w przeciwieństwie do USA, gdzie ergokalcyferol (D2) jest w dużej mierze stosowany. W Polsce witamina D3 jest dostępna bez recepty w dziennych dawkach 400, 500, 800, 1000, 2000 i 4000 IU.

Witamina D3 jest również dostępna w postaci preparatów multiwitaminowych, w kompozytowych suplementach wapnia, oleju z wątroby dorsza, a rzadziej w produktach żywnościowych wzbogaconych w witaminę D. Podawanie witaminy D jako kombinacji zawierającej wapń lub witaminę K2 (MK7) lub w połączeniu nie jest obecnie polecany.

Nie udowodniono skuteczności równoczesnego przyjmowania witamin K2 i D, jako czynnika zapobiegającego zwapnieniu naczyń i tkanek miękkich, a także zwiększania mineralizacji kości. Witaminy D nie należy podawać razem z wysokobłonnikowymi płatkami zbożowymi (płatki owsiane i otręby), wiążącymi żywice steroidami (cholestyraminą), środkami przeczyszczającymi lub zmiękczającymi stolec.

U zdrowych dorosłych opalających się z odsłoniętymi przedramionami i nogami przez co najmniej 15 minut między godziną 10.00 a 15.00, bez kremu ochronnego w okresie od maja do września, suplementacja nie jest konieczna, choć nadal zalecana i bezpieczna. Jeśli powyższe wytyczne dotyczące nasłonecznienia nie są spełnione, zalecana jest suplementacja 800-2000  IU/ dobę, w oparciu o masę ciała i spożycie witaminy D przez cały rok .

Źródła witaminy D w diecie

Dieta jest alternatywnym źródłem witaminy D dla ludzi; jednak w warunkach naturalnych, przynajmniej w Polsce, jest to znacznie mniej skuteczne źródło w porównaniu do syntezy skóry. Ocenia się, że zrównoważona dieta pokrywa do 20% wymaganej dziennej dawki witaminy D.

Dietetyczna witamina D występuje w dwóch postaciach. W produktach żywnościowych pochodzenia zwierzęcego dominującą formą witaminy D jest cholekalcyferol (witamina D3), a także pochodzenia roślinnego i grzybowego – ergokalcyferol (witamina D2). Naturalne źródła witaminy D obejmują głównie ryby, takie jak węgorz, dziki łosoś, śledź oraz w mniejszym stopniu żółtko jaja, ser, mleko i niektóre grzyby. Ocena nawyków żywieniowych i składu żywności w różnych populacjach wykazała, że gdy dodatkowe źródło, takie jak synteza skóry, jest znikome, nawet zróżnicowana i zbilansowana dieta nie może być uznana za odpowiadającą wymaganiom całkowitej witaminy D. Dlatego odpowiednia suplementacja witaminą D odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu optymalnych wyników zdrowotnych.

Udowodniono, że ilość 1 l mleka o wzorze handlowym wystarcza do wystarczającego dziennego zapotrzebowania na witaminę D, przynajmniej w kontekście zapobiegania niedoborom witaminy D i krzywym żywieniom. Należy podkreślić, że suplementacja witaminy D jest konieczna u niemowląt karmionych piersią. Zawartość witaminy D w ludzkim mleku jest zmienna i niewielka (około 40 IU / l) i wydaje się niewystarczająca dla rosnącego dziecka, nawet jeśli standardowe zalecone spożycie witaminy D jest uspokojone u matki karmiącej piersią.

Niedobór witaminy D

Dostępne dane wskazują, że niedobór witaminy D jest problemem dotykającym populację ogólną i pacjentów, która jest powszechna niezależnie od szerokości pobytu, wieku, płci i rasy. W Polsce niedobór witaminy D o różnym nasileniu stwierdzono u 90% dorosłych, dzieci i młodzieży. Obecnie istnieje ogromna potrzeba wdrożenia regularnej suplementacji zalecanymi dawkami i opracowania skutecznej strategii łagodzenia niedoboru witaminy D w populacji.

Niedobór witaminy D może być związany z jej dobrze znanym efektem kalcemicznym, a także szerokim spektrum efektów plejotropowych, przy czym ten ostatni był intensywnie badany w ostatnich dziesięcioleciach. W związku z tym problem niedoboru witaminy D i jego odpowiedniej podaży stanowi ważną kwestię w zakresie zdrowia publicznego i praktyki klinicznej. Wytyczne dotyczące suplementacji witaminą D ulegają modyfikacjom co kilka lat, w związku z nowymi odkryciami. Niedobór witaminy D wiąże się ze znacznym ryzykiem zarówno zaburzeń szkieletowych, jak i nie-szkieletowych oraz szeregu negatywnych skutków zdrowotnych przez całe życie.

BIBLIOGRAFIA:

1. A.Rusińska i wsp.;”Vitamin D Supplementation Guidelines for General Population and Groups at Risk of Vitamin D Deficiency in Poland—Recommendations of the Polish Society of Pediatric Endocrinology and Diabetes and the Expert Panel With Participation of National Specialist Consultants and Representatives of Scientific Societies—2018 Update”; Front Endocrinol (Lausanne); 2018 May 31; 9; 246

Zostaw swoją opinię:

O autorze

Joanna Dauksza

Absolwentka PUM Szczecin na kierunku dietetyka. Interesuje się przede wszystkim dietetyką kliniczną; z naciskiem na leczenie żywieniowe w chorobach zapalnych jelit. Uwielbiam gotować, a swoimi przepisami dzielę się na Instagramie (samaprzyjemnosc). Kiedy mam ochotę na trening, najczęściej jest to tenis lub joga.