Zaburzenia odżywiania

„Kiedy ciało jest smutne, serce powoli umiera”
Albert Camus

Jedzenie jako „pokarm dla duszy”, jeśli nie żywi jej zgodnie z potrzebami – staje się pokarmem toksycznym.

Zaburzenia odżywiania, to poważne zaburzenia na tle psychicznym, związane z pobieraniem pokarmu. Często związane są z niskim poczuciem własnej wartości, braku akceptacji wizerunku własnego ciała, w postaci przypisywania sobie nadmiernej wagi lub grubej sylwetki, przy normalnej masie ciała lub znacząco niskiej wadze.

zaburzenia-odzywiania

Photo – Prawo autorskie: / 123RF Zdjęcie Seryjne

Coraz większa część społeczeństwa jest niezadowolona z własnego wyglądu. Badania dowodzą, że jest to aż 80% płci żeńskiej – to zatrważająca liczba! Co więcej przerażającym faktem jest to, że również małe dzieci chorują na zaburzenia odżywiania.

Część winy ponoszą media, które propagują, a wręcz gloryfikują  wyidealizowane wzorce wyglądu. Rozumie się przez to olśniewające, niezwykle szczupłe kobiety z dużym biustem i nieskazitelną cerą. Tymczasem wizerunek serwowany przez media jest zwykłym kłamstwem – gdyby skalpel chirurga nie usunął wałeczków tłuszczu, cellulitu z ciała modelek, czy gwiazd filmowych, wyglądałyby one jak każda przeciętna kobieta, a piękną i gładką cerę zawdzięczają photoshopowi (program służący do korekcji zdjęć). Niestety większość kobiet, a zwłaszcza młode osoby, które przeżywają okres dojrzewania, podatne są na takie wzorce „doskonałości”. Dzieje się tak, ponieważ w tym okresie przechodzą burzę hormonów, zmianie ulega ich własne ciało, są więc przewrażliwione na punkcie własnej sylwetki. Przy tym towarzyszy nasilony krytycyzm wobec innych, ale przede wszystkim w stosunku do siebie.

W sieci jest wiele stron handlu i lansowania ryzykownych diet, postów i głodówek oraz portali, budujących społeczności spod znaku „tanatos”(w mitologi greckiej Bóg i uosobienie śmierci). Do nich należy np. ruch „pro-ana” (tj. profesjonalna anoreksja). Rośnie presja, ale również rośnie społeczna świadomość zagrożeń. Od 2013r w Izraelu wprowadzono zakaz pokazywania na wybiegach i w mediach zbyt chudych modelek. Obecnie w USA, EU, a także Polsce wprowadzona się wiele programów profilaktycznych zaburzeń odżywiania, zarówno otyłości, jak i anoreksji, adresowanych głównie do dzieci, młodzieży i ich rodziców.

Oczywiście nie tylko media mają wpływ na poczucie własnej wartości, ale również inne kwestie- bolesne doświadczenia, które miały miejsce w naszym życiu i wywarły negatywny wpływ na psychikę:

  • traumatyczne przeżycia,
  • brak akceptacji,
  • brak miłości,
  • molestowanie seksualne,
  • samotność,
  • depresja,
  • dokuczanie w szkole,
  • problemy uczuciowe,
  • problemy w życiu rodzinnym,
  • utrata ukochanej osoby,
  • predyspozycje genetyczne,
  • znęcanie psychiczne i fizyczne

Większość osób oddałaby bardzo wiele za uzyskanie „idealnej” sylwetki, nie zważając na negatywne skutki. Takie osoby za wszelką cenę są w stanie poświęcić swoją edukację, kontakty z bliskimi i odseparować się od życia codziennego, aż w końcu utracić zdrowie, aby tylko dotrzeć do celu. Nierozsądne i niekontrolowane odchudzanie może bardzo szybko doprowadzić do niebezpiecznych chorób takich, jak np.: anoreksja lub bulimia, a w późniejszym stadium nawet do śmierci.

Anorexia nervosa

Jadłowstręt psychiczny – (anorexia nervosa) – nazywany powszechnie anoreksją, należy do zaburzeń odżywiania, który dziesięć razy częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Najczęściej pojawia się między 15. a 23. rokiem życia. Przeciętnym wiekiem, w którym się ujawnia jest 17. rok życia, a rozwija się zwykle u białych kobiet. Cechuje się znacznym ubytkiem masy ciała na skutek krańcowego ograniczenia spożycia pokarmów. Anorektyczkom towarzyszy zaburzony obraz własnego ciała – kobieta postrzega się jako ciężką oraz pełną niepożądanych zaokrągleń i wzgórków.

Osoby cierpiące na anorexia nervosa często wspomagają się wyczerpującymi ćwiczeniami i innymi metodami utraty wagi takimi, jak :

  • przyjmowanie środków przeczyszczających
  • przyjmowanie tabletek odchudzających
  • stosowanie lewatyw
  • spożywanie leków tłumiących głód
  • stosowanie tabletek przyśpieszających spalanie

Główne objawy choroby:

  • Utrata masy ciała 15% poniżej normy.
  • Zaburzona samoocena własnego ciała
  • Stosowanie ciągłych restrykcyjnych diet, głodówek
  • Częste ważenie się i oglądanie w lustrze
  • Pogorszenie nastroju i brak koncentracji
  • Dochodzi do manipulowania dietą, charakteryzująca się całkowitą rezygnacją z węglowodanów, tłuszczów na korzyść spożywania warzyw
  • Ciało i twarz zaczynają być wychudzone – twarz staje się pociągła, nos i rysy twarzy zaostrzone, a oczy duże i wyraziste, co przypomina ikony Madonny
  • Kości robią się coraz bardziej widoczne – wystają kości kończyn, grzebienie łopatek, obojczyki, wyrostki kolczyste kręgów i talerze biodrowe
  • Zmienność nastrojów, perfekcjonizm
  • Tendencja do izolowania się od ludzi
  • Szorstkość skóry
  • Pojawienie się na tułowiu i kończynach languo (meszek głodowy na ciele, krótkie 5-10mm zwichrzone włoski, co nadaje skórze brudno-szare zabarwienie)
  • Suchość i łamliwość włosów
  • Zimne ciało, przez to, że organizm traci tłuszcz. Temperatura ciała może obniżać się nawet 36C. Szczególnie ręce i stopy są zasinione i bardzo zimne, choć pacjentki nie odczuwają zimna.
  • Anorektyczki unikają jedzenia w towarzystwie,
  • Zakładanie  obszernych ubrań, aby ukryć swoją chudość
  • Nadmierne zainteresowanie składem kalorycznym produktów
  • Kołotanie serca na skutek niskiego poziomu potasu- najczęstsza przyczyna śmierci wśród anorektyczek
  • Powtarzające się w czasie posiłków skargi na dolegliwości brzuszne (biegunki, bóle brzucha), aby uniknąć spożywaniu posiłku
  • Pojawienie się „negatywnych głosów” czyli własne sądy o samym sobie , mające „usprawiedliwić” dalsze odchudzanie- „jestem nadal za gruba”, „jestem do niczego”, „nie zasługuję, by żyć”, „to wszystko moja wina”, „zasłużyłam sobie na wszystko, co mnie spotkało”

Skutki psychiczne oraz fizyczne choroby:

  • niedobory pierwiastków, co skutkuje osłabieniem i zwiotczeniem mięśni. Anorektyczki mogą mieć problemy nawet z wejściem po schodach. W niektórych przypadkach może nawet dotknąć mięśnia sercowego, przez co zacznie on pracować mniej efektywnie
  • Osteopenia na wskutek braku wapnia
  • Problemy kardiologiczne
  • Spadek ciśnienia tętniczego, co prowadzi do znacznego osłabienia
  • Trwałe odwodnienie, które prowadzi do uszkodzenia nerek
  • Bóle i zawroty głowy
  • Przemiana materii staje się coraz wolniejsza
  • Problemy żołądkowo jelitowe- ostre bóle żołądka, dyskomfort podczas wizyty w toalecie, zaleganie mas kałowych, które uwięzione są w jelicie i nie mogą zostać wydalone w normalny sposób. W takim przypadku musi zostać usunięta przez lekarza ; w następstwie
  • Zaburzenia hormonalne- zanika dobowy rytm wydzielania kortyzolu, podobnie jak w stanach depresyjnych.
  • Stany hipoglikemii- obniżony poziom glukozy we krwi, który może doprowadzić nawet do śpiączki
  • Aatrzymanie miesiączki- organizm nie otrzymuje energii w postaci pożywienia. W związku z tym przestawia się na tryb oszczędzenia, co skutkuje rezygnacją z wielu czynności np. przysadka nie wydziela hormonów płciowych, a niski poziom gonadotropin  FSH (odpowiedzialnych za prawidłowe działanie układu rozrodczego) i LH (zwanych również hormonem luteinizującym, stymulujących jajniki do wytwarzania hormonów, głównie estradiolu) skutkuje ustaniem czynności hormonalnej jajników – maleje stężenie estradiolu. To w konsekwencji może odprowadzić do bezpłodności.
  • Zwiększone ryzyko przeziębień, grypy i innych infekcji- układ odpornościowy głodującego organizmu nie może być zdolny do skutecznej ochrony ciała przed atakiem wirusów i bakterii
  • Zaburzenia układu nerwowego i dokrewnego spowodowane nadmierną aktywnością fizyczną. Przejawem tego są bóle mięśni i stawów, zmęczenie, problemy ze skóra, bezsenność oraz odwodnienie
  • ŚMIERĆ- zdarza się co 10, a nawet, co piątej osobie cierpiącej na anoreksję

Bulimia

„To, co mnie żywi, niszczy mnie”
Christopher Marlowe

Bulimia (od łac. Bulimia nervosa) – ma podobne podłoże psychologiczne, jak anorexia, czyli wynika z zaburzonego obrazu wielkości i kształtu ciała, jednak objawia się w inny sposób. Chorej często towarzyszy  depresja lub stany lękowe, aż dwie trzecie bulimików cierpi na depresję, głównie z powodu niemożności kontrolowania jedzenia i nieakceptowania swojego wyglądu.

Bulimia nervosa jest trudniejsza do rozpoznania niż anoreksja na podstawie oceny objawów fizycznych. Dzieje się tak, ponieważ osoba z bulimią często ma prawidłową masę ciała lub nawet nieznaczną nadwagę. Fizjologicznie jednak dochodzi do powikłań związanych z oczyszczająco-żarłocznymi cyklami.  Żarłoczność psychiczna charakteryzuje się napadami objadania się oraz silnym strachem przed przytyciem. Zazwyczaj napady te związane są ze spożyciem 1000-2000kcal w pojedynczej sesji, ale istnieją doniesienia , że bulimicy mogą spożyć nawet do 15 000 kcal w trakcie napadu!

Chorzy podają, że w okresie napadu tracą całkowicie kontrolę i spożywają surowe pokarmy, jedzenie z puszek i paczek. Po napadach żarłoczności występują zachowania kompensacyjne objawiające się nieodpartą potrzebą pozbycia się całego jedzenia z organizmu tj. stosowanie środków wymiotnych (emetyki), moczopędnych (diuretyki), a także tabletki odchudzające oraz lewatywy.

Chorzy zdają sobie sprawę z utraty kontroli nad własnym zachowaniem związanym z odżywianiem. Wstydzą się tego i mają poczucie winy, dlatego izolują się od otoczenia, pogłębiają się w swoich kłamstwach, aby ukryć swoje praktyki przed otoczeniem.

U bulimiczek objadanie staje się sensem życia, a przeczyszczanie złem koniecznym. Człowiek może umieścić ten cykl na stałe w swoim grafiku codziennym. Mimo tego, iż chora może nie być głodna, potrzeba pochłonięcia góry jedzenia bogatego w skrobię, tłuszcz i cukry (np. desery, lody) bywa silniejsza, zwłaszcza gdy chora odczuwa napięcie, smutek złość, przygnębienie, czy znudzenie.

Kiedy zaczyna się objadać, traci całkowicie kontrolę nad ciałem i umysłem – wpada w stan podobny do transu. Nie zwraca uwagi na ból żołądka i prawie w ogóle nie odczuwa smaku jedzenia. „Napad” jedzenia kończy się dopiero, gdy chora czuje się wykończona lub gdy ktoś jej przeszkodzi. Wtedy zaczyna obrzędy przeczyszczania – wymioty, branie środków przeczyszczających lub stosowanie innych metod.

Osoby zagrożone bulimią zwykle wykazują następujące cechy charakteru oraz cechy środowiskowe:

  • Brak im pewności siebie, mają niskie poczucie własnej wartości i negatywny wizerunek własnego ciała
  • W dzieciństwie mogły być wykorzystywane fizycznie, psychicznie lub seksualnie
  • Mogły doświadczyć traumatycznego przeżycia: np. utrata bliskiej osoby
  • Mogą miewać wahania nastroju i stany depresyjne
  • Mają potrzebę zadowalania innych
  • Zwykle są perfekcjonistkami
  • Mają silną potrzebę osiągnięcia sukcesu
  • Mają silną potrzebę spełniania oczekiwań innych osób

Co uruchamia bulimię?

  • Śmierć bliskiej osoby
  • Koniec związku uczuciowego
  • Głębokie rozczarowanie
  • Dokuczanie ze strony rówieśników
  • Emocjonalne zaniedbanie dziecka w dzieciństwie
  • Brak akceptacji przez grupę rówieśników
  • Konflikty rodzinne
  • Brak efektów przy stosowaniu niewłaściwej diety odchudzającej

Jak  już zostało wspomniane – bulimia jest trudniejsza do wykrycia niż anoreksja, ponieważ choroba nie zawsze objawia się utratą kilogramów. Zauważenie choroby utrudnia też fakt, że zachowania bulimiczne utrzymywane są przez chorą w sekrecie. Dopiero po pewnym czasie prawda wychodzi na jaw, gdy pojawią się poważne konsekwencje zdrowotne.

Oto znaki na które należy zwrócić uwagę:

  • Bulimiczki rzadko jedzą w towarzystwie innych ludzi
  • Miewają bóle brzucha spowodowane stosowaniem środków przeczyszczających
  • Mogą wyglądać na chore – sucha skóra, zniszczone włosy bez połysku, łamiące się, brak energii, podkrążone oczy, krwawiące dziąsła
  • Mogą mieć obrzęk twarzy i palców
  • Na kostkach palca wskazującego bulimiczki mogą mieć widoczne obtarcia, jeśli podczas prowokowania wymiotów palce dłoni ocierają o zęby
  • Chora może trzyma w szafkach dużą ilość środków przeczyszczających, moczopędnych lub wymiotnych
  • Jeśli bulimiczka nie mieszka sama, to lokatorzy mogą zauważyć, że w szybkim tempie przepadają duże ilości jedzenia

Skutki psychiczne i fizyczne bulimii:

  • Zniszczone szkliwo zębów przez kwas żołądkowy, który może również wypalić tkankę przełyku powodując blizny i bolesne rany
  • Obrzmienie ślinianek
  • Nieregularny cykl miesiączkowy lub całkowity zanik (kobieta w tym czasie ma znikome szanse na zajście w ciążę)
  • Depresja
  • Stany lękowe
  • Alkaloza (zasadowica metaboliczna), która prowadzi do niedoborów wapnia. Objawiająca się mrowieniem w palach, skurczami mięśni w różnych częściach ciała
  • W skrajnych przypadkach pęknięcie żołądka
  • Rozwolnienie i krwawienie z przełyku na skutek stosowania środków przeczyszczających
  • Niewydolność i zawał serca
  • Puchnięcie ciała przez spożywanie diuretyków
  • Ogólne osłabienie organizmu
  • Mdłości
  • Bóle w klatce piersiowej
  • Omdlenia
  • Obniżenie sprawności fizycznej

Anoreksja, jak i bulimia są bardzo ciężkimi chorobami psychicznymi, które potrafią zniszczyć życie osoby chorującej. Wtedy nie tylko cierpi ciało, ale i dusza. Podjęcie próby leczenia na własną rękę nie zawsze kończy się sukcesem, bowiem wszystko zależy od stopnia zaawansowania choroby, okresu jej trwania oraz wsparcia bliskich. Co najważniejsze – osoba cierpiąca na zaburzenia odżywiania musi sobie uświadomić problem z jakim ma do czynienia. Przyznanie się przed sobą oraz chęć do zmiany stylu życia jest pierwszym krokiem na drodze do zdrowia. W tym czasie można skorzystać z pomocy specjalistycznej – lekarza pierwszego kontaktu, dietetyka, psychologa, psychiatry, a w skrajnych przypadkach potrzebna jest hospitalizacja, o której decyduje lekarz. Należy również pamiętać, że takie osoby potrzebują przede wszystkim ogromnego wsparcia oraz cierpliwości od bliskich osób.

Źródło:

  1. „Jak radzić sobie z zaburzeniam jedzenia”- Christine Craggs-Hinton
  2. „Żywienie i suplementacja w sporcie, rekreacji i stanach chorobowych”- Andrzej Zając, Grzegorz Zydek, Małgorzata Michalczyk, Stanisław Poprzęcki, Miłosz Czuba, Artur Gołaś, Bożena Boruta-Gojny
  3. „Żywienie człowieka zdrowego i chorego”- Jan Gawęcki, Marian Grzymisławski

Przeczytaj także:

Zostaw swoją opinię:

O autorze

Dietetyk z zawodu i zamiłowania, absolwentka studium medycznego. Pasjonatka zdrowego stylu życia. Autorka bloga aktywnezywienie.blogspot.com

  • Mała poprawka – nazwa pro ana nie jest rozwijana jako “profesjonalna anoreksja”; “pro” z łaciny oznacza “za”, “na rzecz”. Jest to ruch propagujący anoreksję jako styl życia……

Udostępnienia