Czym jest alergia, nietolerancja, nadwrażliwość pokarmowa?

Pierwszy artykuł z cyklu: “Gdy żywność szkodzi

W ostatnim czasie coraz więcej mówi się o różnego rodzaju niekorzystnych oddziaływaniach składników żywności na organizm człowieka. Niektórzy twierdzą nawet, że teraz modnym stało się mieć alergię czy nietolerancję pokarmową. Prym wśród największych „szkodliwości” wiodą głównie gluten i mleko.

Zdarza się też, że pojęcia alergia, nietolerancja, nadwrażliwość pokarmowa są używane zamiennie i często nieprawidłowo (i jeszcze w to wszystko wplątana celiakia). Ten cykl to próba usystematyzowania informacji oraz przedstawienia najnowszych doniesień naukowych na temat niewłaściwych reakcji na żywność.

W tej części chciałabym przedstawić różnicę między poszczególnymi niewłaściwymi reakcjami organizmu na pokarmy. Ułatwi to też posługiwanie się terminami związanymi z tematem alergii, nietolerancji itp.

                            Niewłaściwa reakcja organizmu na pokarm

alergia

Słownik pojęć:

Choroby autoimmunologiczne

Choroby autoimmunologiczne – to grupa chorób, w których układ immunologiczny wytwarza przeciwciała przeciwko własnym komórkom i tkankom. W niektórych chorobach wytwarzanie tych przeciwciał aktywowane jest przez składniki zawarte w żywności. Wyróżnić można tu np. celiakię, chorobę Duhringa i ataksję glutenową, w których czynnikiem indukującym autoagresję, (czyli niszczenie własnych komórek) są białka zbóż – gliadyna i gluteina zwane ogólnie glutenem a znajdujące się w pszenicy, życie, jęczmieniu i owsie.

Alergia pokarmowa

Alergia pokarmowa – to stan chorobowy, niekorzystna i powtarzalna odpowiedź immunologiczna na spożycie niektórych pokarmów. Nawet spożycie niewielkiej ilość alergizującej żywności może powodować niekorzystne objawy ze strony:

  • układu pokarmowego
  • skóry
  • układu moczowego
  • układu oddechowego
  • ośrodkowego układu nerwowego
  • narządu ruchu oraz wzroku

Wyróżnia się następujące typy alergii pokarmowych:

Typ I – alergia IgE – zależna, tzw. klasyczna alergia. W jej wyniku po spożyciu alergenu organizm aktywuje mechanizmy mające na celu jego usunięcie. Alergen za pośrednictwem przeciwciał klasy IgE powoduje uwolnienie specyficznych mediatorów, które wywołują zmiany w czynności przewodu pokarmowego np. wzmożone wydzielania śluzu i przepuszczalności nabłonka, nasilenie ruchów perystaltycznych jelit prowadzące do biegunki. Reakcja na alergen jest niemal natychmiastowa. Jeśli ekspozycja na alergen powtarza się, może z czasem prowadzić u osoby uczulonej do rozwoju przewlekłego stanu zapalnego.  Jest to szczególnie niebezpieczny typ alergii w której może dojść do zagrażającemu życiu wstrząsowi anafilaktycznemu.

Typ III – to alergie IgG-zależne, zwana też alergią kompleksów immunologicznych. W tym typie alergii dochodzi do reakcji immunologicznej z udziałem przeciwciał klasy IgG a nie jak w „klasycznej” alergii – IgE. Czas reakcji na alergen jest wydłużony i może wystąpić nawet do 72 godzin po spożyciu alergizującego nas pożywienia. Stąd często trudność w rozpoznaniu szkodzącego nam produktu. Co więcej w tej alergii dochodzi do tworzenia się dużej ilości tzw. kompleksów immunologicznych, czyli połączeń przeciwciało – antygen, które odkładając się w tkankach wywołują miejscowe stany zapalne odpowiedzialne za szereg przewlekłych dolegliwości.

Do najczęstszych alergenów pokarmowych zalicza się:

  • białka zbóż
  • białka mleka
  • białka jaja kurzego
  • białka orzechów
  • białka i glikoproteiny roślin strączkowych
  • białka ryb i skorupiaków
  • cytrusy

Nietolerancja pokarmowa

Nietolerancja pokarmowa – to niealergiczna (bez udziału układu immunologicznego) reakcja organizmu na pokarm, wynikająca z braku możliwości strawienia (niedobór lub brak enzymu) lub wchłaniania pewnych składników żywności. Niektóre źródła zalecają, aby odchodzić od tego nazewnictwa i używać do tego typu reakcji nazwy „niealergiczna nadwrażliwość pokarmowa”. Wyróżnić możemy tu np. nietolerancję laktozy i galaktozy, nietolerancję fruktozy czy nietolerancję histaminy. Do głównych objawów zaliczyć można: biegunkę, wzdęcia, nadmierne oddawanie gazów, bóle brzucha czy nudności i wymioty.

W kolejnych częściach tego cyklu przedstawione zostaną trzy typy nieprawidłowych reakcji na gluten, czyli celiakia, alergia oraz po raz pierwszy opisana w 2011r. tzw. „gluten sensitivity”. Ponadto znaleźć można będzie informację, czym jest alergia i nietolerancja mleka oraz najnowsze dane dotyczące alergii IgG-zależnych i ich wpływowi na występowanie niektórych chorób.

Literatura:

  1. Celiakia jako choroba o podłożu autoimmunologicznym. B. Cukrowska. Nowa Pediatria 1/2003, s. 58-61
  2. Nadwrażliwość pokarmowa. E. Cielecka, K. Dereń, A. Grzegorczyk. Alergia Astma Immunologia 2010, 15 (3): 118-124
  3. Alergia na pokarmy u dorosłych w praktyce lekarskiej. Z. Bartuzi. Postępy Dermatologii i Alergologii XXVI; 2009/ 5: 385–387

Zostaw swoją opinię:

O autorze

Dietetyk, specjalista ds. żywienia. Absolwentka Wydziału Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.

  • Źródła informacji podane są w stopce artykułu.

  • W stopce artykułu podane są źródła na których oparte są te informacje.

  • NutriLife ma racje. Schemat jest w całości do zmiany. Poza tym występują 4 typy reakcji alergicznych, w tym IgE zależne, IgE niezależne, kompleksów immunologicznych i reakcje cytotoksyczne (nie w tej kolejności, ale generalnie to wszystkie). Poza tym same w sobie nietolerancje pokarmowe też sa troszkę bardziej złożonym problemem niż sam w sobie defekt w postaci braku wydzielania poszczególnych enzymów. Nie sposób również zgodzić się z “najczęstszymi alergenami”. O ile dobrze mi wiadomo, wciąż jest tzw. Wielka ósemka, w którym to występuje zamist wszystkich roślin strączkowych soja (nie znam chyba osoby uczulonej na fasole) i nie występują cytrusy. I na wszystko co napisałem powyżej jest seria publikacji. Z autorką zgodzę się tylko pod jednym względem – nietolerancja, alergia i nadwrażliwość są używane zamiennie, zupełnie bezpodstawnie, bo każde odnosi się do innego problemu. Kwestia złego nazewnictwa występuje również nazbyt często w literaturze fachowej, w związku z czym warto podkreślić prawidłowy podział. Ale ten przedstawiony w artykule nie jest prawidłowy.

  • Przedstawiony schemat nie jest definicyjnie poprawny. Proszę zerknąć do wytycznych EAAC. Generalnie nadwrażliwość pokarmową dzielimy na nadwrażliwość alergiczną i niealergiczną. W przypadku nadwrażliwości alergicznej mamy reakcje IgE-zależne i IgE-niezależne. Ograniczenie “alergii” wyłącznie do reakcji IgE i IgG zależnej jest nieprawidłowe.

  • Świetny artykuł!

Loading...
Udostępnienia