Dieta przy cukrzycy

Czym jest cukrzyca?

Cukrzyca to choroba metaboliczna charakteryzująca się zbyt wysokim poziomem glukozy we krwi (hiperglikemią), który wynika  z nieprawidłowego wydzielania hormonu – insuliny. Cukrzycę rozpoznaje się na podstawie badania glikemii na czczo, która wynosi ponad 126mg/dl.

Prawidłowa glikemia na czczo: poniżej 100mg/dl.

Nieprawidłowa glikemia na czczo: 100- 125mg/dl.

Wyróżnia się dwa typy cukrzycy:

  • typ 1 – występuje gdy komórki trzustki są uszkodzone i nie produkują insuliny.
  • typ2- występuje gdy:
    • tkanki i komórki są odporne na działanie insuliny.
    • produkowanej insuliny jest za mało, aby mogła skutecznie wyrównać poziom glukozy we krwi.

Cukrzyca typu 2 dotyczy ludzi dorosłych.

Jakie niebezpieczeństwo niesie ze sobą cukrzyca?

Przewlekła hiperglikemia w cukrzycy wiąże się z uszkodzeniem, niewydolnością i zaburzeniem czynnościowym różnych narządów np.:

  • nerek
  • serca
  • narządu wzroku
  • naczyń krwionośnych
  • układu moczowego
  • układu nerwowego

Jak wyleczyć cukrzycę?

Leczenie polega na przyjmowaniu doustnych leków przeciwcukrzycowych lub w niektórych przypadkach insulinoterapii. Ponadto duże znaczenie ma redukcja masy ciała, wysiłek fizyczny oraz  prawidłowe żywienie.

Otyłość, nadmiar tkanki tłuszczowej (zwłaszcza w okolicy brzusznej) zmniejsza wrażliwość komórek i tkanek na insulinę.  Aby temu zapobiec należy osiągnąć i utrzymywać prawidłową masę ciała. Zaleca się podejmowanie wysiłku fizycznego trwającego 30 minut dziennie (np. szybki spacer).

Dieta

Zdrowe odżywianie nie powinno kojarzyć się z wyrzeczeniami! Dieta nie oznacza rezygnacji z apetycznie wyglądających i smacznych posiłków :)

Ważne zasady diety cukrzycowej:

  • spożywaj posiłki o stałych porach
  • nie przejadaj się
  • codziennie jedz warzywa i owoce
  • ogranicz spożycie tłuszczów, cukru , alkoholu i soli (szczególnie przy nadciśnieniu)
  • jedz produkty pełnoziarniste

Osoba z cukrzycą planująca swoją dietę, powinna uwzględnić i kontrolować następujące elementy:

  • węglowodany
  • białka
  • tłuszcze
  • cholesterol
  • błonnik pokarmowy
  • sód
  • masę ciała
  • zapotrzebowanie energetyczne organizmu

Osoby chore na cukrzycę powinny spożywać 4-5 posiłków dziennie.

WĘGLOWODANY

Węglowodany to składniki żywności odgrywające główną rolę w dostarczaniu organizmowi energii. Wynikiem ich trawienia jest glukoza, która trafia do krwi, a dzięki insulinie wnika do wnętrza komórek. U osób z cukrzycą proces ten jest zaburzony i dlatego powinny one kontrolować liczbę i jakość zjadanych węglowodanów. Aby ułatwić chorym realizację tego zadania wprowadzono pojęcie wymiennika węglowodanowego (1 WW).

1 WW to ilość produktu (g), która zawiera 10 g węglowodanów przyswajalnych przez organizm (co odpowiada 10g czystego cukru).

Np.: jedna bułka zawiera 3 WW co oznacza, że poziom cukru we krwi rośnie tak jakbyśmy spożyli 30g (30x10g ) czystego cukru.

Wymienniki pozwalają na zastąpienie określonej ilości jednego produktu odpowiednią ilością innego produktu, który dostarcza tę samą ilość węglowodanów. W tym celu można korzystać z tabel wymiennikowych. Należy pamiętać, aby wymieniać np.: warzywa na warzywa, czy produkty zbożowe na inne produkty zbożowe.

Produkty spożywcze zawierają węglowodany proste i złożone, które wchłaniają się z różną szybkością. Różnice w szybkości wchłaniania z przewodu pokarmowego oraz tempo wzrostu poziomu cukru we krwi zależą od spożytego pokarmu. Zwracaj na to uwagę w planowaniu posiłków.

Podział węglowodanów ze względu na szybkość wchłaniania:

  1. szybko wchłaniające się – gwałtownie podnoszą poziom cukru we krwi. Tych węglowodanów należy unikać i spożywać w sposób umiarkowany!

 Są to np.: cukier, miód, czekolada, konfitury, ciasta, napoje, lody, soki, słodkie owoce.

  1. umiarkowanie wchłaniające się– charakteryzują się średnią prędkością wchłaniania. Po zjedzeniu produktów z tej grupy poziom glukozy we krwi podnosi się równomiernie.

Do tej grupy należą m.in.: produkty zbożowe, chleb, ryż, kasze, płatki, ziemniaki, owoce (banany, jabłka, gruszki, śliwki, poziomki, truskawki, ananasy, melony), mleko, jogurt itp.

  1. wolno wchłaniające się– są bezpieczne i polecane dla osób z cukrzycą. Wchłaniają się najwolniej i wolno podnoszą poziom cukru we krwi.

Są to m.in.: warzywa, pieczywo razowe, chleb gruboziarnisty, ryż brązowy, grube kasze.

Węglowodany grupuje się jeszcze w inny sposób, by ułatwić ich prawidłowe spożycie. Wprowadzono pojęcie Indeksu Glikemicznego (IG) produktów.  IG określa tempo wzrostu poziomu cukru we krwi po spożyciu określonych produktów spożywczych i wyrażany jest w procentach.

Przykładowo dla  jabłka IG wynosi 39%, co oznacza, że szybkość wzrastania stężenia cukru we krwi po spożyciu jabłka to 39% tego, co można by zaobserwować po spożyciu czystej glukozy.

Produkty o niskim IG (poniżej 50%) są polecane, gdyż zapewniają stabilny poziom glukozy we krwi i zapobiegają jego wahaniom w ciągu doby. Produkty o wysokim IG należy ograniczać, bo powodują nadmierne podwyższenie poziomu glukozy we krwi, a następnie zmiany samopoczucia, przyrost masy ciała, zwiększone ryzyko wystąpienia chorób serca.

Poniżej znajduje się tabela z przykładami produktów i ich poziomem IG.

Poposiłkowy wzrost glikemii Artykuły spożywcze
100% gukoza
90-100% Coca-cola, pepsi, płatki ryżowe i kukurydziane, ziemniaki puree, miód, ryż preparowany.
70-90% Pieczywo pszenne, pszenno-żytnie, żytnie, chleb chrupki, mąka pszenna, ryż, herbatniki, biszkopty.
50-70% Płatki owsiane, kukurydza, banany, niesłodzone soki owocowe, chleb gruboziarnisty.
30-50% Mleko, jogurt naturalny, jabłka, brzoskwinie, makaron, lody, rośliny strączkowe.
Do 30% Surowa marchew, warzywa zielone, fasola, bób.

Co jeść, a spożycie czego ograniczać?

Właściwe proporcje produktów z różnych grup przedstawia piramida zdrowego żywienia (zobacz).

  1. Produkty zbożowe:
  • jedz rozsądnie i z umiarem.
  • koniecznie przeliczaj na wymienniki węglowodanowe i uważaj, aby nadmierna ich ilość nie spowodowała gwałtownego wzrostu poziomu cukru we krwi.
  • wybieraj pieczywo razowe, a unikaj białego, słodkiego pieczywa jak: chałki, bułki maślane, rogale, pieczywo półfrancuskie….
  • wybieraj kasze pełnoziarniste: gryczaną lub pęczak. Możesz spożywać płatki owsiane, pszenne, żytnie, jęczmienne lub muesli (z dodatkiem niewielkiej ilości suchych owoców i orzechów- nie używaj czekolady i miodu).
  • z dostępnych rodzajów ryżu najbardziej wskazany jest ryż brązowy(ma najwięcej błonnika), a z makaronów – makaron razowy.
  1. Warzywa:
  • jedz codziennie do każdego posiłku – najlepiej w postaci surówek i sałatek.
  • do najbardziej wskazanych do spożycia warzyw należą: kalafior, kiszona kapusta, ogórki świeże i kiszone, pomidory, rzodkiewki, sałata i szpinak.
  • należy ograniczyć ilość spożywanych: buraków, cebuli, fasolki szparagowej, kapusty, marchwi, papryki, porów.
  • warzywa o dużej zawartości cukrów to: groszek, kukurydza konserwowa, bób, korzeń pietruszki i selera.
  • warzywa przyrządzaj z niewielką ilością tłuszczu. Do surówek dodawaj olej słonecznikowy, sojowy lub kukurydziany. Zrezygnuj ze śmietany – zastąp ją jogurtem, kefirem, zsiadłym mlekiem.
  1. Owoce:
  • jedz je codziennie w kilku porcjach
  • najmniej cukrów zawierają: arbuz, grejpfrut, poziomki, truskawki.
  • średnią zawartość węglowodanów mają: agrest, brzoskwinie, czereśnie, jagody, jabłka, gruszki, kiwi, maliny, morele, mandarynki, czerwone porzeczki, wiśnie.
  • najwięcej cukrów posiadają czarne porzeczki, śliwki, winogrona, banany, ananasy, brzoskwinie z puszki.
  • ograniczaj spożycie suszonych owoców (są bardzo kaloryczne!)
  1. Przetwory owocowe:
  • wyeliminuj z diety syropy owocowe, wysokosłodzone dżemy, powidła i marmoladę.
  • z umiarem stosuj dżemy niskosłodzone.
  • ogranicz spożycie soków owocowych czy słodkich napojów gazowanych.
  • dla osób z cukrzycą najlepszym napojem jest woda mineralna z dodatkiem soku lub plastra cytryny.
  1. Mleko i jego przetwory:
  • te produkty szybko podnoszą poziom cukru we krwi dlatego nie można pić ich w dużych ilościach. Nie należy jednak z nich rezygnować!
  • Wybieraj produkty, które mają nie więcej niż 2% tłuszczu. Z serów twarogowych najlepiej stosuj ser chudy lub półtłusty.
  • Ograniczaj spożycie serów pleśniowych, żółtych i topionych ze względu na dużą zawartość tłuszczu i cholesterolu.
  • Z serów żółtych wybieraj te, które mają obniżoną zawartość tłuszczu.
  1. Mięso, drób i ryby:
  • Produkty te zawierają znikome ilości węglowodanów, a dostarczają duże ilości białka. Niektóre produkty mogą dostarczać również tłuszczu i cholesterolu. Zaleca się mięsa chude takie jak kurczak (bez skóry), indyk, wołowina, cielęcina. Zrezygnuj z tłustych przetworów typu: parówki, pasztety, salcesony. Najlepszym sposobem przygotowania mięsa jest jego gotowanie, pieczenie w folii czy duszenie. Niewskazane jest smażenie na tłuszczu. Szczególnie polecane są ryby chude: dorsz, flądra, morszczuk, mintaj.
  1. Tłuszcze:
  • Z diety wyklucz boczek, słoninę i smalec.
  • Wybieraj produkty niskotłuszczowe, ogranicz ich użycie do smarowania chleba.
  • Do stosowania na zimno stosuj olej słonecznikowy, sojowy, kukurydziany.
  • Do przygotowania gorących posiłków poleca się oliwę z oliwek lub olej rzepakowy.
  1. Produkty słodkie i miód:
  • Produkty te podnoszą znacznie poziom glukozy we krwi! Jedzenie słodkich produktów powinno być przez ściśle kontrolowane.
  • Produkty typu cukier, glukoza, dżemy, słodycze, można stosować w przypadku hipoglikemii (zbyt niski poziom cukru we krwi).
  • Jeśli nie chcesz zrezygnować ze słodkiego smaku, do słodzenia napojów (kawy, herbaty), ciast możesz używać słodzika.
  1. Alkohol:
  • Po wypiciu alkoholu wzrasta zagrożenie niedocukrzeniem, dlatego należy pamiętać o regularnym przyjmowaniu posiłków oraz kilku ważnych zasadach:
  • pij alkohol z umiarem,
  • nigdy nie pij alkoholu bez jedzenia,
  • podaj mniej insuliny niż zwykle,
  • często badaj stężenie glukozy we krwi,
  • nigdy nie idź spać bez uprzedniego spożycia dodatkowej przekąski bogatej w węglowodany.
Magdalena Olborska

Magdalena Olborska

Studiuję dietetykę na Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach. Zgłębianie wiedzy dotyczącej zdrowego odżywiania jestmoją pasją, którą wciąż na nowo rozwijam i w której się doskonalę. Swoją uwagę koncentruję na zagadnieniach związanych z dietoprofilaktyką i dietoterapią chorób cywilizacyjnych.
Magdalena Olborska

Latest posts by Magdalena Olborska (see all)

Dodaj komentarz