Badania dowodzą, że na zdrowie człowieka wpływ mają następujące czynniki: sposób żywienia, palenie papierosów, picie alkoholu i aktywność fizyczna (w 50-60%), środowisko fizyczne, społeczne oraz praca (w 20%), genetyka (w 20%) oraz służba zdrowia (w 10-15%).
Niepłodność kobieca bardzo często spowodowana jest zaburzeniami owulacji. Badania przeprowadzone w USA dowiodły, że zmiana nawyków żywieniowych oraz stylu życia mogą zwiększyć szanse na zajście w ciążę nawet w 80%.
🔎 Takie badania prowadzono też wśród kobiet w procedurze in vitro. Połączenie zmian stylu życia i treningu uważności istotnie zwiększało odsetek ciąż klinicznych (39,3% vs 22%) oraz poprawiało ogólny wynik zdrowego stylu życia. Jednocześnie obserwowano wyraźny spadek poziomu lęku w porównaniu z grupą standardowej opieki [6].
Czynniki mające wpływ na płodność kobiet
Tłuszcze
Badania Nurses` Health Study II wyłoniły kilka czynników żywieniowych mających duży wpływ na płodność kobiety. Bardzo ważne okazało się być spożywanie jednonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz jednoczesne unikanie kwasów tłuszczowych trans. Zastąpienie 2% energii pochodzącej z kwasów jednonienasyconych energią pochodzącą z izomerów trans powodowało dwa razy większe ryzyko niepłodności, wynikającej z zaburzeń jajeczkowania. Mechanizm oddziaływania kwasów tłuszczowych trans polega na zwiększeniu insulinooporności oraz nasileniu stanu zapalnego. Dodatkowo wyższe spożycie kwasów tłuszczowych z rodziny n-3 oraz niższe spożycie izomerów trans zmniejszało ryzyko endometriozy, która również może być przyczyną niepłodności u kobiet.
Białka roślinne
Zaobserwowano również, że zwiększenie spożycia białek pochodzenia roślinnego kosztem tych pochodzenia zwierzęcego wiązało się ze zmniejszeniem częstotliwości występowania zaburzeń owulacji. Związane być to może ze zmniejszeniem insulinooporności oraz obniżeniem stężenia IGF-1. Białko roślinne zawiera również duże ilości argininy, która jest substratem do produkcji tlenku azotu, który poprawia przepływ krwi przez narządy rodne.
Indeks glikemiczny
Wybieranie produktów węglowodanowych o niskim indeksie glikemicznym również sprzyja płodności kobiety, poprzez korzystny wpływ na zjawisko insulinooporności.
Produkty mleczne
Badanie wykazało dodatkowo, że kobiety spożywające pełnotłuste mleko i produkty mleczne wykazywały mniejsze ryzyko zaburzeń odżywiania niż kobiety spożywające nabiał odtłuszczony. Należy jednak pamiętać, że spożywanie tłustych produktów mlecznych może wiązać się z występowaniem chorób sercowo-naczyniowych, takich jak miażdżyca czy zawał serca. Należałoby zatem rozważyć stosowność polecania kobietom spożywania pełnotłustych produktów mlecznych.
Żelazo
Autorzy zaobserwowali też, że większe spożycie żelaza niehemowego pochodzącego z produktów roślinnych zmniejszało ryzyko zaburzeń jajeczkowania.
Dieta śródziemnomorska
Badania przeprowadzone na parach starających się o dziecko przy pomocy zapłodnienia In-vitro wykazały, że dieta śródziemnomorska zwiększa prawdopodobieństwo zajścia w ciążę o 40%.
🔎 Należy zaznaczyć, że choć dieta śródziemnomorska ma udokumentowane działanie wspierające szanse zajścia w ciążę, to zgodnie z obecnym stanem wiedzy [4] nie są to aż tak silne zależności, by traktować je jako element z zastosowaniem klinicznym.
Masa ciała a płodność
Kolejnym czynnikiem, który wpływa na płodność kobiety jest masa ciała. Zarówno nadmierna masa ciała, jak i niedowaga mogą wpływać na szanse zajścia w ciążę. Kobiety z BMI poniżej normy cechują się częstszym występowaniem zaburzeń miesiączkowania. Natomiast nadwaga i otyłość wiążą się z większą insulinoopornością i częstszym występowaniem zaburzeń owulacji. Zbyt duża masa ciała upośledzać może również prawidłową implantację zarodka. Wpływa ona również na zwiększone ryzyko poronienia.
Produkty przetworzone
🔎 Wśród kobiet w wieku rozrodczym duże spożycie ultraprzetworzonej żywności może zwiększać ryzyko niepłodności. To ryzyko rośnie, gdy towarzyszy temu wyższy wskaźnik masy ciała. Po uwzględnieniu BMI związek ten tracił na sile, co wskazuje, że masa ciała może pośredniczyć w tym działaniu. Warto rozważyć ograniczenie tych produktów jako element profilaktyki niepłodności [5].
Podsumowanie
Podsumowując, dieta kobiety starającej się o dziecko powinna być zbilansowana i racjonalna oraz obfitować w żywność pochodzenia roślinnego, owoce i warzywa, nasiona roślin strączkowych, produkty zbożowe pełnoziarniste, tłuste ryby morskie, jednonienasycone kwasy tłuszczowe. Należy dążyć do utrzymania masy ciała w zakresie wartości prawidłowych.
Bibliografia:
- Juliusz Przysławski i współ., Rola wybranych składników pożywienia w profilaktyce niepłodności u kobiet, Bromat. Chem. Toksykol. – XLIII, 2010, 2, str. 138 – 144
- Dorota Szostak-Węgierek, Sposób żywienia a płodność; Medycyna Wieku Rozwojowego, 2011, 4.
- Monika Hajduk, Wpływ masy ciała na płodność kobiety; Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2012, tom 8, nr 3
- Muffone, A., de Oliveira Lübke, P., & Rabito, E. I. (2022). Mediterranean diet and infertility: a systematic review with meta-analysis of cohort studies. Nutrition reviews, nuac087. Advance online publication. https://doi.org/10.1093/nutrit/nuac087
- Evans AT, Alur-Gupta S, Martinez Steele E, Meng Y, Knutson AJ, Vitek WS. Consumption of ultra-processed foods and female infertility: a cross-sectional study. Front Public Health. 2025 Jun 30;13:1597910. doi: 10.3389/fpubh.2025.1597910. PMID: 40662109; PMCID: PMC12256463.
- Malekpour P, Motaghi Z, Hasanzadeh R, Chaman R, Maryam F, Masroor MJ. The effects of lifestyle improvements and mindfulness-based stress reduction on pregnancy rate and anxiety in infertile women undergoing IVF: A randomized clinical trial. J Educ Health Promot. 2025 Oct 31;14:416. doi: 10.4103/jehp.jehp_990_24. PMID: 41321737; PMCID: PMC12662573.
