Teraz czytasz
Kacheksja sercowa i rola dietetyka w jej terapii

Kacheksja sercowa i rola dietetyka w jej terapii

Jan Bitner
kacheksja sercowa

Kacheksja najczęściej obserwowana jest w przebiegu chorób nowotworowych, w przypadku których znacząco pogarsza rokowania pacjentów. Jednakże nie jest to jedyna grupa schorzeń, której towarzyszyć może wyniszczenie. Przykładem pacjentów nieonkologicznych, których dotyczy ten problem są osoby z niewydolnością serca (HF – heart failure). Stan ten wówczas nazywa się kacheksją sercową.

Definicja i rozpoznawanie

Kacheksja, zwana również wyniszczeniem jest powikłaniem rozwiniętej choroby podstawowej, bardzo często znajdującej się w końcowym stadium. Dochodzi wówczas do utraty masy ciała, apetytu oraz osłabienia organizmu, w tym m.in. układu immunologicznego. Przyczynia się to do znaczącego pogorszenia rokowań pacjentów i często jest bezpośrednią przyczyną zgonu. Powodem spadku masy ciała jest przede wszystkim zanik mięśni. Może dochodzić również do utraty tkanki tłuszczowej, jednak nie w każdym przypadku jest ona obserwowana [1].

Częstość występowania kacheksji sercowej szacuje się na 8% – 42% w zależności od przyjętych wytycznych. Podstawowym kryterium jest utrata masy ciała, jednakże autorzy wykazują różne wartości konieczne do rozpoznania wyniszczenia. Niektóre źródła wskazują na niezamierzoną utratę masy ciała przekraczającą 5% w ciągu przynajmniej 6 miesięcy. Inne za wartość graniczną uznają spadek o ponad 7,5% [1-3].

Objawy i przebieg

Wyniszczenie jest złożonym zespołem metabolicznym. W organizmie zachodzą wówczas zmiany na poziomie immunologicznym oraz neurohormonalnym. Uwalnianie są cytokiny prozapalne, głównie TNF-alfa oraz IL-1 i IL-6. Przyczyny tych reakcji nie są jednak do końca poznane. Wiadomym jest jednak, że uwolnienie TNF-alfa może nastąpić w wielu narządach organizmu. Dodatkowo jedną z przyczyn uwalniania cytokin prozapalnych może być translokacja bakterii w jelicie. Skutkuje to apoptozą komórek. Stymulacja neurohormonalna w przebiegu kacheksji sercowej odbywa się przede wszystkim za sprawą osi renina-angiotensyna-aldosteron. Dochodzi także do obniżenia poziomu T3 przy zachowaniu hormonu TSH oraz T4 na prawidłowym poziomie. W przypadku mężczyzn często dochodzi do obniżenia poziomu testosteronu, który jest ważny dla prawidłowego funkcjonowania miocytów oraz kurczliwości serca. Pozostałe zmiany parametrów biochemicznych krwi zachodzące w kacheksji sercowej zostały zaprezentowane w tabeli poniżej.

BiomarkerZmiana
TNF-alfa
IL-1
IL-6
Adiponektyna
Leptyna
Insulina
Testosteron
Angiotensyna II
Kortyzol
Grelina
Tabela 1. Markery biochemiczne kacheksji sercowej (Źródło: Loncar, G., & Springer, J., & Anker, M., & Doehner, W., & Lainscak, M. (2016) Cardiac cachexia: hic et nunc. Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle, 7(3), 246– 260 [2])

Skutki

Badania prowadzone w USA na próbie pacjentów z kacheksją wykazały, że ich średni czas pobytu w szpitalu był dłuższy o 3 dni oraz zwiększony był koszt hospitalizacji o ponad 4500 dolarów. Wśród pacjentów kachektycznych, 19% miało zdiagnozowaną niewydolność serca [2].

Jednak kacheksja sercowa jest nie tylko przyczyną wydłużonego czasu oraz kosztów hospitalizacji. Przede wszystkim pogarsza jakość życia pacjentów oraz zmniejsza ich szanse w walce z chorobą podstawową. Pogorszenie funkcji układu immunologicznego sprzyja zakażeniom, zmiany w metabolizmie związane z przewagą katabolizmu, przy jednoczesnym obniżeniu apetytu również przyczyniają się do dalszego narastania problemu niedożywienia. Ostatecznym powikłaniem jest zgon pacjenta będący wynikiem wyniszczenia organizmu.

kacheksja
© Olga Yastremska / 123RF

Terapia farmakologiczna

Ten rodzaj leczenia najczęściej związany jest z zastosowaniem środków pobudzających apetyt oraz inhibitorów ACE (angiotension-converting enzyme). Stosowane są one nie tylko ze względu na efekt kardioprotekcyjny, lecz również obniżanie rozpadu białka i tym samym utraty masy mięśniowej. Do stymulantów apetytu zaliczyć należy m.in.: megestrol. Ponadto farmakoterapia obejmuje też kortykosteroidy.

Terapia niefarmakologiczna

Jak zostało wspomniane, leczenie odbywa się zarówno na poziomie farmakologicznym jak i niefarmakologicznym. Z tego względu wyjątkowo ważne jest interdyscyplinarne podejście do każdego przypadku. Wymaga to nie tylko interwencji lekarza, ale i dietetyka. Wsparcie żywieniowe jest wyjątkowo ważne, ponieważ to właśnie niedożywienie i związana z tym utrata masy ciała są istotą kacheksji.

Podstawowe zalecenia dotyczące dietoterapii skupiają się na zapewnieniu odpowiedniej ilości pełnowartościowego białka. Zaleca się, by wynosiła ona od ok. 1,5g/kg m.c do 2g/kg m.c. Droga podaży powinna być adekwatna do stanu pacjenta, można rozważyć zarówno podanie do- jak i pozajelitowe. Oprócz podaży białka zwiększyć należy również kaloryczność diety, która może wynosić nawet 2800 kcal/dobę.

W celu obniżenie stanu zapalnego i zwiększenia potencjału antyoksydacyjnego diety należy rozważyć suplementację selenem, tiaminą, folianami oraz witaminą C i D. Niektóre źródła wskazują też na rozważenie podaży resweratrolu [2,3].

Bardzo ważnym elementem terapii jest dobór ilości posiłków oraz odstępów między nimi do możliwości pacjenta. Jak zostało wspomniane, bardzo często mają oni problemy z apetytem. Oponuje się zatem za zwiększeniem ilości posiłków przy zmniejszaniu ich objętości. Korzystnym dla pobudzenia apetytu jest zapewnienie posiłków atrakcyjnych sensorycznie tj. zarówno wizualnie jak i pod względem zapachu. Rozważyć można użycie aromatycznych ziół oraz przypraw. Spożywanie posiłków w towarzystwie innych pacjentów również może być ważnym czynnikiem zwiększającym chęci do jedzenia.

Utrata mięśni przyczynia się do obniżania sprawności fizycznej. W efekcie dochodzi do błędnego koła, czyli pacjent leży w łóżku, gdyż nie ma siły chodzić a brak tych sił jest wynikiem braku aktywności, czyli leżenia. Należy zatem zapewnić choremu odpowiednią rehabilitację dostosowaną do możliwości i aktualnego stanu zdrowia. Jest ona wyjątkowo ważna dla podtrzymywania sprawności fizycznej. Warto zwrócić uwagę, iż obniżenie sprawności fizycznej jest często przyczyną frustracji i obniżonego samopoczucia. Dlatego też rehabilitacja pełni istotną rolę nie tylko w podtrzymywaniu wspomnianej sprawności ruchowej, ale też i psychicznej.

Zobacz również
małżeństwo niedożywienie

Podsumowanie

Rola dietetyka w terapii kacheksji sercowej jest niezwykle ważna. Z uwagi na potencjalne skutki wyniszczenia, do każdego pacjenta należy podchodzić indywidualnie i nie bagatelizować zagrożenia związanego z niedożywieniem. Dietoterapia powinna stanowić obowiązkową formę leczenia, tuż obok farmakoterapii. Świadomość współistnienia niewydolności serca oraz kacheksji jako jej powikłania powinna zaistnieć u każdego dietetyka klinicznego. Prowadzone leczenie żywieniowe musi skupiać się głównie na podaży białka, odpowiedniej kaloryczności oraz przeciwdziałaniu stanu zapalnemu i zwiększania potencjału antyoksydacyjnego. Wpłynie to korzystnie nie tylko na redukcję ryzyka powikłań oraz zgonu, ale też będzie elementem wspomagania prowadzonej farmakoterapii zapewniając lepsze wyniki leczenia.

Źródła:

1. Arambula-Garza et al. (2016). Association of cardiac cachexia and trial fibrillation in heart failure patients. International Journal of Cardiology, 223, 863-866

2. Loncar, G., & Springer, J., & Anker, M., & Doehner, W., & Lainscak, M. (2016) Cardiac cachexia: hic et nunc. Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle, 7(3), 246– 260

3. Cavey, J. (2011). Cardiac cachexia. The Journal for Nurse Practitioners, 7(7), 578-581

4. Araujo, J. P., & Lourenco, P., Rocha-Goncalves, F., Ferreira, A., Bettencourt, A. (2011). Nutritional markers and prognosis in cardiac cachexia. International Journal of Cardiology, 146(3), 359-363

0 0 głosuj
Oceń artykuł :-)
0 komentarzy
Inline Feedbacks
Zobacz wszystkie swoje komentarze