Zaburzenia rytmu okołodobowego jako czynnik ryzyka wystąpienia nadmiernej masy ciała oraz chorób dietozależnych.

Czy zaburzenia rytmu okołodobowego snu związanego np. z pracą zmianową mogą być czynnikiem zwiększającym wystąpienie nadwagi i otyłości wśród dorosłych i dzieci ?

Zagrożenia związane z zaburzeniami rytmu snu

We współczesnym świecie nasza gospodarka funkcjonuje 24h/ dobę, 7 dni w tygodniu, stąd znaczna część pracowników pracuje w trybie nocnym. Naukowcy coraz częściej alarmują na temat negatywnych skutków pracy zmianowej na zdrowie człowieka, która oprócz ostrych skutków, takich jak zaburzenia snu i problemy społeczne, również została powiązana z chronicznymi skutkami nieprzespanych nocy, takich jak np. choroby układu krążenia.

3 podstawowe czynniki prawidłowego stanu zdrowia

Do utrzymania prawidłowego stanu zdrowia niezbędne jest spełnienie trzech podstawowych czynników tj.:

  • racjonalne odżywianie
  • regularne podejmowanie umiarkowanej aktywności fizycznej
  • odpowiednia jakość i ilość snu

Rola snu

Uczeni coraz częściej podkreślają wysoką rangę tej trzeciej w/w składowej w utrzymaniu prawidłowego stanu zdrowia oraz związanym z tym utrzymaniem prawidłowej masy ciała.

Definicja określa sen jako stan czynnościowy ośrodkowego układu nerwowego, który pojawia się cyklicznie w rytmie dobowym, podczas którego następuje zniesienie świadomości i bezruch.

Zapotrzebowanie na sen

Zapotrzebowanie na sen jest indywidualne u każdej osoby, a długość snu znacznie różni się u poszczególnych gatunków; w tym ludzi. Niemniej jednak istnieje założenie, iż im młodsza jest osoba, tym dłużej śpi i więcej snu potrzebuje do prawidłowego rozwoju fizycznego i psychicznego.

Praca zmianowa czynnikiem wyzwalającym szereg negatywnych skutków zdrowotnych

Zaburzenia okołodobowe snu przyczyniają się do występowania licznych skutków ubocznych zdrowia człowieka. Można je zaklasyfikować jako grupy negatywnych efektów związanych z czynnikami psychospołecznymi, behawioralnymi oraz fizjologicznymi.

W odniesieniu do czynników psychospołecznych związanych z obciążeniem pracą w nocy należy uwzględnić m.in. niezadowolenie z pracy oraz zakłócenia równowagi pomiędzy pracą a życiem prywatnym.

Co więcej, te czynniki mogą indukować chroniczny stres, który zaburza prawidłowe funkcjonowanie organizmu, przyczynia się do wzrostu masy ciała i częstszego występowania infekcji.

W odniesieniu do czynników fizjologicznych warto wspomnieć, iż zakłócenia cyklu okołodobowego związane są z brakiem ekspozycji na światło słoneczne wpływają na zmianę stężenia witaminy D w surowicy krwi.

Zaburzony sen a większe ryzyko wystąpienia nadwagi i otyłości oraz chorób dietozależnych

Pęd życia i wykonywanie pracy w trybie zmianowym mogą przyczynić się do zwiększonego występowania nadwagi i otyłości wśród dzieci i dorosłych.

Otyłość nazywana epidemią XXI wieku, określa nadmierne nagromadzenie się tkanki tłuszczowej w organizmie, które przekracza jego fizjologiczne potrzeby oraz możliwości adaptacyjne.

Jest to poważny stan, który znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia chorób dietozależnych w tym; chorób układu naczyniowo-sercowego, nadciśnienia tętniczego, hipercholersterolemii, cukrzycy itp.

Wpływ skróconego czasu snu na BMI

Metaanaliza przekrojowych badań epidemiologicznych obejmujących ponad 600 000 osób wykazała wyraźny związek między skróconym czasem trwania snu a podwyższonym wskaźnikiem masy ciała (BMI) zarówno w populacji osób dorosłych, jak i dzieci.

Systematyczny przegląd badań potwierdza korelację pomiędzy krótkim czasem snu a występowaniem nadmiernej tkanki tłuszczowej u dzieci i dorosłych.

praca zmianowa taxi
pixabay, cc0

Ograniczona ilość snu stymuluje apetyt i głód

Badania eksperymentalne na zdrowych osobach potwierdzają także, iż ograniczenie ilości snu stymuluje uczucie głodu i apetyt, prowadząc do nadmiernego spożycia pokarmu.

Jak potwierdzają badania, wydłużona bezsenność wynikająca z ograniczenia snu wiąże się bezpośrednio ze wzrostem podstawowej przemiany materii i późniejszą nadmierną kompensacją w poborze energii, co prowadzi do dodatniego bilansu energetycznego i przyrostu masy ciała.

Ponadto, istnieją dowody, że ograniczona ilość snu sprzyja także ograniczeniu ilości podejmowanej aktywności fizycznej zarówno u osób dorosłych jak i dzieci.

Wyniki badań jednoznacznie potwierdzają, iż aktywacja układu endokannabinoidowego w organizmie człowieka związana jest z nadmiernym przyjmowaniem pokarmu podczas niewystarczającej ilości snu, tym samym staje się czynnikiem ryzyka wystąpienia nadmiernej masy ciała u osób dorosłych jak i dzieci.

Ponadto, wczesne wyniki badań neuroendokrynnej kontroli głodu i apetytu w warunkach ograniczenia snu, opublikowane w roku 2016 ukazują rolę podwyższonego hormonu głodu – greliny w zwiększaniu ilości spożywanego pokarmu podczas niedostatecznej ilości snu.

Zbyt mała ilość snu a występowanie otyłości u dzieci

Z roku na rok liczba dzieci z nadwagą i otyłością stale wzrasta. Pomimo wielu kampanii marketingowych, których celem jest zwiększenie świadomości u dzieci jak i ich rodziców, ilość dzieci z nieprawidłową masą ciała wzrasta w zastraszającym tempie.

Pediatrzy od dawna alarmują, iż otyłość w wieku dziecięcym jest silnym predyktorem nieprawidłowej masy ciała w późniejszych latach życia.

Badania naukowe przeprowadzone w latach 1994-2009 potwierdzają ścisły związek pomiędzy ograniczoną ilością snu a występowaniem nadwagi i otyłości u dzieci.

Ponadto, osoby, które deklarowały częste przypadki krótkiego snu lub snu przerywanego były 1,5 razy bardziej narażone na problemy z utrzymaniem prawidłowej masy ciała oraz miały zwiększony obwód w talii w porównaniu do grupy respondentów, u których nie występowały zaburzenia jakości i ilości snu.

Zaburzenia rytmu okołodobowego a wpływ na upodobania smakowe

Badania potwierdzają korelację pomiędzy zwiększonym wydzielaniem greliny w okresie niewystarczającej ilości snu a zwiększonej podaży kilokalorii ze słodyczy oraz produktów o dużej zawartości tłuszczu.

Bibliografia:

  1. Josiane L. Broussard, PhD1 and Eve Van Cauter; Disturbances of sleep and circadian rhythms: Novel risk factors for obesity, Curr Opin Endocrinol Diabetes Obes. 2016 October ; 23(5): 353–359. doi:10.1097/MED.0000000000000276.
  2. Bette Loef1,2, Debbie van Baarle3, Allard J. van der Beek2, Linda W. van Kerkhof4, Daniëlla van de Langenberg5 and Karin I. Proper1,2; Klokwerk + study protocol: An observational study to the effects of night–shift work on body weight and infection susceptibility and the mechanisms underlying these health effects. Loef et al. BMC Public Health (2016) 16:692 DOI 10.1186/s12889-016-3317-1

Zostaw swoją opinię:

O autorze

Aneta Rahnefeld

Absolwentka kierunku Dietetyka na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Pracę dyplomową napisałam nt. „Pozytywnych i negatywnych skutków spożywania mleka i produktów mleczarskich”. Swoją wiedzę i doświadczenie pragnę przekazać osobom borykającym się z różnymi chorobami dieto zależnymi m.in. chorobami autoimmunologicznymi oraz chorobami jelit, które wzbudzają moje największe zainteresowanie.

Yes No