Teraz czytasz
Szparagi i ich właściwości zdrowotne

Szparagi i ich właściwości zdrowotne

szparagi przyjaciele

Czym są szparagi?

Szparag to roślina dwupienna, wieloletnia oraz zielna. Jest to gatunek byliny z rodziny szparagowatych (Asparagus). Jako warzywo szparag znany był już w starożytnym Egipcie 5000 lat temu. Kiedyś dość rzadkie, obecnie można spotkać je bardzo często i coraz częściej goszczą w polskich kuchniach.

Część podziemna (karpa), czyli krótkie, rozgałęzione i zdrewniałe kłącze, rozrasta się co roku. Z dolnej części karpy i z boków wyrastają korzenie, które są mięsiste i włókniste. Z pączków co roku wiosną wyrastają młode pędy (wypustki), czyli część jadalna szparagów.

Aktualnie Chiny, Peru, USA, Niemcy i Hiszpania są największymi producentami szparagów. W Polsce w krajowym rejestrze jest 9 odmian. Odmiany można pogrupować na odmiany całkowicie męskie oraz odmiany dwupienne i tetraploidalne dwupienne.

Kiedy jest sezon na szparagi?

Sezon na szparagi trwa kilka tygodni i zaczyna się w połowie kwietnia, dlatego alternatywę stanowią mrożone szparagi.

Cena

W sezonie 2018 za kilogram szparagów na targach trzeba była zapłacić od 6 do 10 złotych, natomiast w sklepach za 500 g około 10 złotych. Słoik (370 ml) konserwowych białych szparagów kosztuje od 6 do 10 złotych, natomiast za kilogram zielonych szparagów mrożonych trzeba zapłacić ponad 30 zł.

Właściwości zdrowotne szparagów

Składniki mineralne i witaminy

Są warzywami niskokalorycznymi, bogatymi w m.in. w:

  • kwas foliowy (wspierający obudowę i budowę nowych komórek),
  • witaminę C, E, A (wspierające odporność organizmu i pomagające w odbudowie skóry i paznokci),
  • wapń, fosfor, potas (wspierające mineralizację kości i zębów, mają też działanie moczopędne z połączeniu z asparganinę zawartą w szparagach).
  • beta-karoten,
  • magnez, sód, żelazo.
  • glutation (wspierający układ oddechowy, wątrobę),
  • inulinę (zapewniające sprawniejsze działanie układu pokarmowego).

Szparagi są bogate w biologicznie czynne związki. Korzenie i kłącza mają w swoim składzie m.in. asparaginę, saponiny sterydowe, kumarynę, koniferynę, wanilinę, rutynę, fruktany, lotne olejki, karotenoidy (fizamina, kapsantyna). W zielu zawarte są: koniferyna,  kwas chelidonowy, saponiny oraz duże ilości asparaginy wraz z tyrozyną. W owocach stwierdza się zawartości kapsantyny, fizaminy i znikome ilości alkaloidów. Należy zaznaczyć, że owoce szparagu nie są jadalne.

szparagi właściwości
fortyforks / 123RF

Fruktany

Fruktany, które stwierdzono w szparagach zalicza się do grupy neoinulin, W zależności od odmiany rodzaj i ilość fruktanów znajdujących się w korzeniach jest różna. Szparagi są także dobrym źródłem protodioscyny (przypisuje się jej cytotoksyczność wobec komórek ludzkiego raka oraz stymulację pracy układu immunologicznego).

Flawonoidy

Rutyna oraz kwercetyna to najczęściej występujące flawonoidy w tych warzywach. Flawonoidy mają  właściwości przeciwnowotworowe i antybiotyczne, sugeruje się, że mają działanie zapobiegające schorzeniom  układu sercowo-naczyniowego. Należy także pamiętać o antyoksydacyjnych właściwościach flawonoidów.

Kwas kumarowy i kwas ferulowy

Kwas kumarowy, kwas ferulowy oraz jego dimery są także obecne w szparagach. Dolne i środkowe części pędów są bardziej w nie obfite niż górne części. Kwas ferulowy ma silne właściwości antyoksydacyjne. Uważa się, że kwas ferulowy może być stosowany w prewencji schorzeń związanych ze stresem oksydacyjnym, jak choroba Alzheimera, cukrzyca, nowotwory, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca czy schorzenia o podłożu zapalnym.

Sterole

Szparag zawiera również sterole, które wykazują zdolnością do obniżania stężenia cholesterolu we krwi. Sitosterol jest najczęściej występującym związkiem w grupie fitozwiązków, które występują w składzie pędów szparagów.

Od czego zależy stężenie składników mineralnych w szparagu?

Szparag lekarski to także źródło składników mineralnych. Ich stężenie zależne jest m.in.:

  • od warunków uprawy szparagów (dlatego też odmiany zielone odznaczają się większym stężeniem tkankowym azotu, potasu, fosforu, siarki, sodu, cynku),
  • sposobu uprawy (udowodniono, że hodowla sposobem szklarniowym ze stosowaniem tworzyw sztucznych lub trocin jako materiału budulcowego korzystnie wpływa na akumulację składników mineralnych przez mięsiste korzenie szparagów),
  • procesu dojrzewania (im dłuższy tym bardziej wzmożona akumulacja wapnia, magnezu i fosforu, a osłabiona sodu w przypadku białych szparagów, czego nie zauważono u odmian zielonych).

Pozostałe właściwości

Szparagi mają właściwości przeczyszczające i moczopędne. Uważa się, że ich spożywanie wspomaga leczenie reumatyzmu. Ich konsumpcja wpływa także pozytywnie na pamięć i koncentrację.

Spożywanie szparagów lub produktów żywnościowych (z udziałem wyciągów z produktów ubocznych handlowego przetwarzania pędów szparaga) może być wsparciem w terapii zaburzeń trawiennych, chorób układu sercowo-naczyniowego oraz opóźniać procesy starzenia.

Przeciwwskazanie!

Ze względu na wysoką zawartość związków purynowych szparagi nie są polecane w diecie osób chorujących na dnę moczanową.

Sok ze szparagów

W lecznictwie wykorzystuje się surowy sok ze szparagów, stosowany w problemach z nerkami, pęcherzem moczowym oraz w nieżycie przewodu pokarmowego, owrzodzeniach żołądka i jelit. Z soku ze szparagów korzysta się także przy przewlekłych nieżytach oskrzeli. Okłady nasączone tym sokiem są wparciem w leczeniu chorób skóry takich jak egzema, łuszczyca, róża, trądzik, odleżyny, owrzodzenia i trudno gojące się rany.

Zobacz również
dieta iq dziecka

Składniki odżywcze

Wartość odżywcza surowego szparaga Zawartość w 100 g części jadalnych
Woda 93,22 g
Wartość energetyczna 20 kcal
Białko ogółem 2,2 g
Tłuszcz ogółem 0,12 g
Węglowodany ogółem 3,88 g
Błonnik pokarmowy 2,1 g
Składniki mineralne:
Na
K
Ca
P
Mg
Fe
Zn

2 mg
202 mg
24 mg
52 mg
14 mg
2,14 mg
0,54 mg
Witaminy, w tym:
witamina A (jako ekwiwalent retinolu)
witamina E
tiamina
ryboflawina
niacyna
witamina B6
foliany
witamina C


756 μg
1,13 mg
0,143 mg
0,141 mg
0,978 mg
0,091 mg
52 μg
5,6 mg

Źródło: USDA

Jak przygotować? Jak i ile gotować? Co z mrożonymi szparagami?

Jak przygotować szparagi?

Zielone szparagi nie wymagają obierania, natomiast białe należy obrać z włókien. Nie spożywa się ich na surowo, a gotuje się bardzo krótko. Powinno się je gotować w wysokim i wysokim naczyniu. Główki szparagów szybko miękną, więc aby temu zapobiec należy pamiętać, aby znajdowały się one ponad gotującą się wodą.

Jak przygotować szparagi, żeby zachowały jak najwięcej wartości odżywczych?

Szparagi zachowują wartości odżywcze, kiedy się je zblanszuje (pamiętać należy o nieznacznym ubytki wapnia i żelaza) lub ugotuje na parze. Proces płukania obniża stężenie żelaza i magnezu. Konserwowanie prowadzi do wymywania miedzi, magnezu, żelaza, manganu. Kluczową rolę odgrywa także proces mrożenia, kiedy to zmniejsza się zawartość w surowych szparagach miedzi, żelaza, potasu, manganu oraz saponin i flawonoidów.

Z czym najlepiej podawać szparagi?

Dobrze komponują się z gorącymi i zimnymi sosami – musztardowym czy winegret. Francuzi jedzą szparagi polane sosem na białym winie. Właściwości tych warzywa sprawiają, że można z nich przyrządzić zupę krem, sałatkę, tartę, zapiekankę czy omlet.

Zielone czy białe – jakie szparagi wybrać?

Szparagi można podzielić zależnie od metody uprawy. Wyróżnia się bielone, których wypustki rosną w ziemi bez dostępu światła oraz zielone, hodowane na świetle, dzięki czemu podlegają fotosyntezie. Szparagi zielone mają wyższą wartość odżywczą i są obfite w witaminy, a ubogie w saponiny. Szparagi bielone wykazują się za to większą trwałością. Wyróżnia się także szparagi fioletowe.

Bibliografia:

  1. Bates I., Sportowe kalorie, wyd. PZWL, Warszawa, 2017.
  2. Pawłowski A., Szeląg D., Naturalne leczenie, wyd. ARTI, Ożarów Mazowiecki, 2018.
  3. Cieślik E., Siembida A., Charakterystyka wartości odżywczej i właściwości prozdrowotnych szparaga lekarskiego (Asparagus officinalis L.), Postępy fitoterapii, 2011, 4.
  4. https://www.winiary.pl/porady-i-inspiracje/70/jak-gotowac-szparagi-
  5. https://www.usda.gov/
  6. https://kuchnialidla.pl/ryneczek-lidla/owoce-warzywa/szparagi
4.5/5 (2)

Proszę oceń