Czynniki środowiskowe sprzyjające powstawaniu nadwagi i otyłości

Środowisko kształtuje rozwój każdego człowieka od momentu poczęcia. Zaburzenia żywieniowe rozwijają się częściej u osób, których matki były  narażone na stres w ciąży, u których doszło do uszkodzeń okołoporodowych oraz u wcześniaków.

Wśród typowo rodzinnych i społecznych czynników wpływających na powstawanie otyłości można wymienić następujące:

  • charakter klasy społecznej, do której należy pacjent, poziom wykształcenia;
  • materialne, organizacyjne i intelektualne warunki wyboru rodzaju spożywanego pokarmu;
  • czynniki ekologiczne- miejsce zamieszkania;
  • aktywność przemysłową i marketingową producentów żywności- wpływy rynkowe
  • kulturę, obyczaje, tradycje;
  • narzuconą przez urbanizację bezczynność lub bardzo małą aktywność ruchową.

Dla socjologów, styl odżywiania się jest spośród wszystkich składników trybu życia, przedstawiającym w sposób znaczący podobieństwa i różnice pomiędzy ludźmi o różnych pozycjach społecznych. Osoby pracujące na stanowiskach robotniczych zwracają większą uwagę na siłę i wytrzymałość, jakie ma im zapewnić organizm, dlatego wybierają posiłki wysokoenergetyczne, obfite a zarazem niedrogie, podczas gdy przedstawiciele klasy średniej wybiorą posiłki lekkostrawne, niskokaloryczne i posiadające wyrafinowany smak.  Szczególną uwagę badaczy przyciąga sposób odżywiania klasy średniej. Klasa ta jest uważana za najbardziej konsekwentną w sposobie odżywiania. Osoby, zaliczane do tej warstwy społecznej robią wrażenie, zadających sobie sprawę, jakie są następstwa wyboru określonej diety dla zdrowia i wyglądu. Nie są nadmiernymi entuzjastami potraw wysokoenergetycznych, unikają ciasteczek, słonych przekąsek, dań typu fast food. Jednostki te bardzo często wybierają produkty nabiałowe: sery, jogurty naturalne, a także surowe warzywa i owoce w postaci surówek i inne potrawy lekkostrawne.

W odległych czasach ludzie zdobywali pożywienie w sposób aktywny – polowali, uprawiali ziemię, pracowali fizycznie na roli. Współczesna technologia zredukowała potrzebę codziennej aktywności fizycznej ludzkości. Rozwój środków transportu, mechanizacja pracy, jak również zmniejszenie obszarów zielonych na zurbanizowanych terenach ograniczają możliwość aktywnej rekreacji.

Większy odsetek osób z nadmierna masą ciała spotyka się na wsi niż w mieście. Wiąże się to z różnicami w stylu życiu i aktywnością fizyczną. Nadwaga i otyłość częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn, co wiąże się przede wszystkim z różnicami w zachowaniach  żywieniowych.

Nieprzychylne informacje oraz nastawienie społeczeństwa i mass mediów wobec nadmiaru masy ciała powodują stygmatyzację i dyskryminację osób z nadwagą lub otyłością. Presja wobec ludzi otyłych jest społecznie akceptowana formą dyskryminacji.

Społeczne przekazy, że bycie otyłym odzwierciedla osobiste słabości, wady i niedoskonałości uderzają w samą osobę i tym samym powodują, że w większym stopniu nie akceptują one siebie z powodu społecznej dezaprobaty, a nie z powodu własnego ciała.

Krytyka oraz niektóre formy znęcania się, skupione wokół funkcji jedzenia czy wagi i wyglądu, zwiększają ryzyko wystąpienia zaburzeń odżywiania. Piętnowanie otyłości, idealizacja szczupłego wyglądu, łatwy dostęp do smacznej żywności, często konsumowanej w sekrecie, może kierować do takich zachowań kontroli masy ciała, które destabilizują biologię kontroli apetytu.

Istnieje również związek między zajmowaną pozycją dziecka w rodzinie a jego masą ciała. Najmłodsze dzieci często bywają grubsze niż ich starsze rodzeństwo. Podobne jest z dziećmi, które są jedynakami. Są częściej otyli niż dzieci z rodzin wielodzietnych. Przyczyn tego faktu można upatrywać w przesadnym rozpieszczaniu tych dzieci, wyrażającym się w tym przypadku w przekarmianiu. Im dłużej utrzymuje się nadwaga u dziecka, tym jest większe prawdopodobieństwo, że będzie ono otyłe w wieku dorosłym. Dzieci są przekarmiane przez nadopiekuńczych rodziców i dziadków. Również sztuczne karmienie o ściśle określonych porach, sprzyja skłonności do przejadania się w wieku dorosłym. Jeśli dziecko przy każdym powtarzającym się ataku płaczu dostaje pokarm, z czasem zaczyna go łączyć z zaspokajaniem potrzeb uczuciowych i rozwiązywaniem problemów. Często pożywienie jest uzupełnieniem niedostatku rodzicielskich uczuć, sposobem okazywania miłości, nagrodą, pocieszycielem. W takich warunkach dzieci uczą się eliminować niezadowolenie i przykrości przez jedzenie, niwelują frustracje, smutek, nieobecność czy wrogość rodziców, uzależniają od niego dobre samopoczucie (przeczytaj więcej na temat: żywienie dzieci w wieku przedszkolnym)

Bibliografia:

  1. Drytwień M, E. (2010) Zaburzenia odżywiania, Kosmos, tom 59, Nr 3-4: 337-344
  2. Ostrowska A. (1999) Styl życia a zdrowie, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa
  3. Tatoń J., Czech A., Bernas M. (2007) Otyłość – zespół metaboliczny, Wydawnictwo Lekarskie PZWL , Warszawa
  4. Pietrzykowska E., Wierusz-Wysocka B. (2008) Psychologiczne aspekty nadwagi, otyłości i odchudzania się, Polski Merkuriusz Lekarski, tom 24, Nr 143: 472-476
  5. Ogińka- Bulik N. (2004) Psychologia nadmiernego jedzenia. Przyczyny, konsekwencje, sposoby zmiany, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź
  6. Brytek-Matera A. (2008) Obraz ciała- obraz siebie. Wizerunek własnego ciała w ujęciu psychospołecznym, Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp.  z o.o., Warszawa
  7. Makara-Studzińska M., Buczyjan A., Morylowska J. (2007) Jedzenie- przyjaciel i wróg. Korelaty psychologiczne otyłości. Przegląd pośmiennictwa, Zdrowie Publiczne, tom117, Nr 3:392-396
Barbara Zielonka

Barbara Zielonka

Dietetyk, absolwentka Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie. Doświadczenie zawodowe zdobyłam w poradniach dietetycznych, oddziałach szpitalnych dla dzieci i dorosłych. Interesuję się edukacją żywieniową, nadwagą i otyłością oraz żywieniem dzieci w wieku 0-3lat.
Barbara Zielonka

Latest posts by Barbara Zielonka (see all)

Dodaj komentarz