Teraz czytasz
Wpływ niacyny na profil lipidowy

Wpływ niacyny na profil lipidowy

Katarzyna Kwarcińska
niacyna

Niacyna, kwas nikotynowy lub też witamina B3 jest rozpuszczalną w wodzie witaminą z grupy B. Żywność taka jak otręby, drożdże, jaja, orzeszki ziemne, drób, czerwone mięso, ryby, nasiona roślin strączkowych są jej bogatym źródłem. Znanych jest kilka zastosowań kwasu nikotynowego w medycynie, m.in. jest to leczenie pelagry i dyslipidemii [1][8]. 

Niacyna jest źródłem koenzymów NAD+ i NADP+ niezbędnych w wielu procesach metabolicznych. Jest stosowana od dziesięcioleci w zaburzeniach metabolizmu lipidów, na przykład w leczeniu chorób sercowo-naczyniowych m.in. zmian miażdżycowych. Niacyna w dużych dawkach ma zdolność do zwiększania zawartości lipoprotein wysokiej gęstości HDL któremu towarzyszy spadek wszystkich aterogennych lipoprotein (VLDL, LDL i Lpa), a także trójglicerydów. Witamina B3 wpływa na wzrost stężenia adiponektyny, co może skutkować dodatkową ochroną przeciwmiażdżycową [2][3].

Kwas nikotynowy może również zmniejszać syntezę triglicerydów de novo w wątrobie poprzez hamowanie enzymu, który katalizuje końcową reakcję w komórkowej syntezie triglicerydów – acylotransferazy diacyloglicerolu typu 2 (DGAT2) [6].

Ilość niacyny, która powoduje obniżenie aktywności DGAT2 aż do około 50% to około 1-3 g/dobę [6].

niacyna strączki
© Ping Han / 123RF

Mechanizm flushing effect

Najczęstszym problemem związanym ze stosowaniem terapii niacyną w celu normalizacji profilu lipidowego jest zaczerwienienie twarzy i górnych powłok ciała. W tym działaniu pośredniczy głównie prostaglandyna D2 i E2.

Aktywacja receptora 109A sprzężonego z białkiem G (GPR109A) w skórnych komórkach Langerhansa, prowadzi do produkcji prostaglandyn, w tym prostaglandyny D2 (PGD2) i prostaglandyny E2 (PGE2), które działają na receptory zlokalizowane w naczyniach włosowatych. Efektem jest zaczerwienienie, które spowodowane jest rozszerzeniem naczyń, któremu może towarzyszyć mrowienie lub swędzenie. Jest to przemijająca, niealergiczna reakcja, ale może powodować dyskomfort wśród pacjentów. 

Prostaglandyny, prostacykliny, tromboksany i leukotrieny, wspólnie uważane za eikozanoidy, są hormonopodobnymi przekaźnikami chemicznymi wywodzącymi się z kwasu arachidonowego. Prostaglandyny wykazują liczne efekty biologiczne, jak chociażby udział w procesie agregacji płytek krwi, uwalnianiu neuroprzekaźników czy w odpowiedzi zapalnej. 

Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) równocześnie z uderzeniowymi dawkami niacyny jest jedną z metod minimalizowania zaczerwienienia, mrowienia czy duszności. Zmniejszają one produkcję wielu prostaglandyn, zapobiegając metabolizowaniu kwasu arachidonowego [5].

Zobacz również
COVID-19

Niacyna a zmiany miażdżycowe

Oprócz pozytywnych efektów na profil lipidowy, badania sugerują, że niacyna korzystnie wpływa na procesy zapalne naczyń zaangażowanych w miażdżycę. Odkrycia z tych badań wskazują, że witamina B3 hamuje proces zapalny naczyń poprzez zmniejszenie produkcji śródbłonkowych reaktywnych form tlenu (ROS).

Zmniejszenie stężenia ROS jest czynnikiem hamującym aktywność genów cząsteczki adhezyjnej komórek naczyniowych typu 1 (VCAM-1) i białka chemotaktycznego monocytów typu 1 (MCP-1). Ekspresja tych genów wiąże się z adhezją i chemotaksją monocytów co jest początkowym etapem tworzenia się zmian miażdżycowych [5][7]. 

niacyna drożdże
© Diana Taliun / 123RF

Toksyczność

Górna tolerowana granica (UL – Upper Level) dla niacyny wynosi około 35 mg/dobę dla dorosłych. Dawki takie można osiągnąć poprzez nadmierne spożycie kwasu nikotynowego w postaci suplementów i wzbogaconej żywności [8].

Podsumowanie

Podsumowując, niacyna, oprócz działania hipolipidemicznego, charakteryzuje się złożonym funkcjonowaniem metabolicznym, wykazując dodatkowe korzyści zdrowotne, z których najważniejsze to działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne. Plejotropowe działanie niacyny czyni ją składnikiem idealnym w terapii, która szczególnie celuje w aterogenną dyslipidemię, wykazując korzystny efekt u osób z zespołem metabolicznym [4]. Niestety dawka witaminy B3, która wykazuje przywołane efekty jednocześnie jest przyczyną „flushing effect”, który, mimo że nieszkodliwy, jest zjawiskiem niekomfortowym i w związku z tym pacjenci rezygnują z terapii niacyną.

Źródła:

  1. B. V. Peechakara and M. Gupta, Vitamin B3. StatPearls Publishing, 2019.
  2. C. M. Mason and A. L. Doneen, “Niacin—A Critical Component to the Management of Atherosclerosis,” J. Cardiovasc. Nurs., vol. 27, no. 4, pp. 303–316, 2012.
  3. E. D’Andrea, S. P. Hey, C. L. Ramirez, and A. S. Kesselheim, “Assessment of the Role of Niacin in Managing Cardiovascular Disease Outcomes: A Systematic Review and Meta-analysis,” JAMA Netw. Open, vol. 2, no. 4, 2019.
  4. M. Zeman et al., “Niacin in the Treatment of Hyperlipidemias in Light of New Clinical Trials: Has Niacin Lost its Place?,” Med. Sci. Monit., vol. 21, pp. 2156–62, Jul. 2015.
  5. V. S. Kamanna, S. H. Ganji, and M. L. Kashyap, “The mechanism and mitigation of niacin-induced flushing.,” Int. J. Clin. Pract., vol. 63, no. 9, pp. 1369–77, Sep. 2009.
  6. W. E. Boden, M. S. Sidhu, and P. P. Toth, “The Therapeutic Role of Niacin in Dyslipidemia Management,” J. Cardiovasc. Pharmacol. Ther., vol. 19, no. 2, pp. 141–158, Mar. 2014.
  7. T. A. Jacobson, “A „hot” topic in dyslipidemia management–„how to beat a flush”: optimizing niacin tolerability to promote long-term treatment adherence and coronary disease prevention.,” Mayo Clin. Proc., vol. 85, no. 4, pp. 365–79, Apr. 2010.
  8. Jarosz M. (red.) Normy żywienia dla populacji polskiej, Wyd. IŻŻ, Warszawa 2017
0 0 głosuj
Oceń artykuł :-)
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
Zobacz wszystkie swoje komentarze