Dieta w nadciśnieniu tętniczym

Słowo wstępu

Nadciśnienie tętnicze jest jednym z głównych czynników ryzyka chorób układu sercowo- naczyniowego. Z powodu tych chorób co roku na całym świecie umiera wiele osób. WHO alarmuje, by dbać o swoje zdrowie, dlatego została podjęta szeroka profilaktyka pierwotna, by zmniejszyć występowanie tego typu chorób na świecie.

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie definiowane jest jako wartość ciśnienia tętniczego > 140/90 mmHg. W etiologii nadciśnienia dzielimy na pierwotne i wtórne. Przyczyną wystąpienia pierwotnego nadciśnienia tętniczego są rozregulowane mechanizmy kompensacyjne,  będące konsekwencją złożonej interakcji pomiędzy czynnikami środowiskowymi i genetycznymi. Do czynników środowiskowych należą: nadwaga, otyłość, nieodpowiednie nawyki żywieniowe ( m.in. nadmiar soli w diecie), nadużywanie alkoholu, palenie papierosów i przewlekły stres. Dotyczy ono 95% przypadków, pozostałe przypadki to wtórne nadciśnienie tętnicze, które może być spowodowane m.in.: chorobą nerek, zaburzeniami endokrynnymi (choroba Cuschinga i zespół Conna), ciążą, zwężeniami aorty, lekami ( sterydy, środki antykoncepcyjne).

Dane z 2008 roku podają, że na nadciśnienie tętnicze cierpiało na świecie ok. 972 mln osób, z czego ok. 7,6 mln osób zmarło na skutek tego schorzenia.  Niepokojący staje się również fakt, iż nadciśnienie diagnozowane jest także u dzieci i młodzieży poniżej 18 r.ż. Szacuje się, że dotyczy ono 1-2 % osób w tej grupie wiekowej.

Biorąc pod uwagę, że wśród głównych czynników przyczyniających się do powstania nadciśnienia są czynniki żywieniowe, nadwaga i otyłość, to odpowiednia dieta i modyfikacja złych nawyków żywieniowych mają ogromne znaczenie w zapobieganiu wystąpieniu nadciśnienia oraz w jego leczeniu.

Zalecenia dietetyczne dla osób z nadciśnieniem tętniczym

1)      Redukcja masy ciała

Nie jest nowością, że osoby cierpiące na otyłość  i nadwagę, mają problem z utrzymaniem prawidłowego ciśnienia tętniczego. Jest to spowodowane tym, iż układ krążenia nie jest w stanie nadążyć za dostarczeniem tlenu do coraz to „większego” organizmu, ponadto nadmiar tkanki tłuszczowej odkłada się również w naczyniach krwionośnych co zmniejsza przepływ przez nie krwi i powoduje wzrost ciśnienia tętniczego. Badania podają, że wzrost masy ciała o 10 kg powoduje wzrost ciśnienia skurczowego (górnego) o ok. 3 mmHg. Z kolei redukcja masy ciała dzięki odpowiedniej diecie i aktywności fizycznej skutecznie obniża ciśnienie krwi.

2)      Zmniejszenie spożycia soli w diecie

W wielu badaniach wykazano bardzo silne powiązanie wysokiego ciśnienia krwi i spożycia soli. W badaniu DASH oceniono jaki wpływ na ciśnienie tętnicze ma ograniczenie spożycia soli. Wykazano, że spożycie soli (NaCl) na poziomie ok.6 g powodowało obniżenie ciśnienia krwi o 2,1 mmHg. Obecnie WHO zaleca by spożycie soli w diecie nie przekraczało 5g/ dzień.

Jak otrzymać taki poziom spożycia?

Przede wszystkim zrezygnować ze stosowania gotowych kostek rosołowych, gotowych bulionów, sosów w proszku, mieszanek przypraw typu. Vegeta, Kucharek. W ich skład wchodzi głównie sól i wiele innych substancji m.in. glutaminian sodu, które szkodliwie działają na układ pokarmowy i sercowo-naczyniowy. Smak naszych potraw możemy poprawić stosując zioła: majeranek, tymianek, oregano, bazylia, czosnek, pietruszka, itp.

Wydobędą one z naszych dań smak i aromat, do tego stopnia, że z czasem zapomnimy o tym, że nie mogliśmy obyć się bez soli.

Warto solić potrawę na samym końcu, bo w wielu przypadkach wystarcza nawet szczypta soli, po to by uwypuklić smak.

3)      Umiarkowane spożycie alkoholu

Wśród alkoholi, pozytywne działanie poprzez umiarkowane spożycie udowodniono w przypadku czerwonego wina. A dlaczego? Wytrawne czerwone wino zawiera związki flawonowe, m.in. resweratrol, któremu udowodniono protekcyjne działanie na układ krążenia, m.in. poprzez wzmacnianie ścian śródbłonka naczyniowego, hamowanie agregacji płytek i wzmocnienie ścian serca, oraz wyrównanie ciśnienia tętniczego.

Pod pojęciem umiarkowane spożycie alkoholu, mówimy o dawce alkoholu nie przekraczającej 10-20 g u kobiet i 20-30g alkoholu u mężczyzn, pamiętając, że 10 g alkoholu odpowiada 100 ml czerwonego wytrawnego wina.

4)      Dieta bogata w warzywa, owoce, produkty zbożowe i kasze

warzywa i owoce– zaleca się by dziennie spożyć min. 400 g warzyw i owoców. Są źródłem witamin, minerałów (m.in. magnezu i potasu, których niedobór wywołuje zachwiania w pracy układu sercowo- naczyniowego, a rolą potasu jest między innymi regulacja ciśnienia krwi), błonnika pokarmowego, flawonoidów, które wspomagają prawidłową pracę serca i pomagają utrzymać prawidłowe ciśnienie krwi.  Potwierdzono to w badaniach osób będących na diecie jarskiej, u których ryzyko sercowo- naczyniowe było niższe niż na diecie mięsnej.

produkty zbożowe i kasze– podobnie jak warzywa i owoce są źródłem błonnika pokarmowego, flawonoidów, witamin i minerałów.

5)      Ograniczone spożycie tłustych produktów zwierzęcych na rzecz ryb i olejów roślinnych oraz chudych produktów nabiałowych i orzechów

tłuste mięso ( przerośnięta wołowina, wieprzowina) oraz tłuszcze zwierzęce ( smalec, masło) są źródłem nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu. Ich nadmierne spożywanie skutkuje wzrostem poziomu cholesterolu we krwi i pojawieniem się incydentów naczyniowych w tym nadciśnienia

nabiał- produkty nabiałowe to źródło białka i wapnia. Wybieramy jednak te o obniżonej zawartości tłuszczu. Wśród produktów nabiałowych warto spożywać te fermentowane (jogurty naturalne, maślanki, kefiry), ponieważ zawierają bakterie probiotyczne, które korzystnie wpływają na pracę przewodu pokarmowego, obniżają poziom cholesterolu we krwi i wpływają na metabolizm tłuszczu w organizmie.

ryby i oleje roślinne – to źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych. Zaleca się, by  spożywać tłuszcze roślinne na surowo i jako dodatek do potraw. Są źródłem kwasów nienasyconych-omega-6 i omega-3 i jednonienasyconych, które obniżają poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi, zmniejszają ryzyko odkładania się płytki miażdżycowej w naczyniach krwionośnych a tym samym zapobiegają zamykaniu się światła naczyń, które jest przyczyną nadciśnienia tętniczego.

Ryby morskie, będące źródłem kwasów omega-3- DHA , powinno się spożywać co najmniej dwa razy w tygodniu, by dostarczyć  odpowiedniej ilości kwasów DHA i zmniejszyć ryzyko sercowo- naczyniowe.

orzechy – są źródłem kwasów nienasyconych oraz witaminy E, która jest naturalnym przeciwutleniaczem

Wprowadzenie wszystkich tych składników w codziennym żywieniu, wpływa korzystnie na prawidłowe funkcjonowanie układu krążenia i chroni przed jego dysfunkcją. Potwierdzone zostało to w badaniu DASH, w którym pacjentom przez dwa miesiące podawano dietę bogatą w warzywa, owoce, produkty zbożowe, kasze, ryby, oleje roślinne, chudy nabiał, przy niskim spożyciu cukru i napojów słodzonych, co  poskutkowało obniżeniem ciśnienia tętniczego o 2,8/1,1 mmHg.

 Stosując się do tych wszystkich zaleceń i wprowadzając do tego wszystkiego codzienną aktywność fizyczną (min. 30 min/ dzień), można poprawić jakość swojego życia,  wspomóc leczenie nadciśnienia bądź wyeliminować ryzyko jego wystąpienia, a tym samym ochronić siebie przed chorobami sercowo-naczyniowymi.

BIBLIOGRAFIA

  1. A. Payne, H.Barker. Dietetyka i żywienie kliniczne. Wyd. Elsevier, Wrocław 2012, str. 245-248
  2. G. Kobus, K. Łagoda, H. Bachórzewska- Gajewska. Niefarmakologiczne metody leczenia dzieci i młodych osób chorych na nadciśnienie tętnicze. Ednokrynologia. Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii. Tom 3, nr 3, 2008
  3. E. Żylińska, M.Kochmański. Czy poprzez zmianę stylu życia można zapobiec rozwojowi pierwotnego nadciśnienia tętniczego?. Studia Medyczne 2008;12: 49-56

Zostaw swoją opinię:

O autorze

Prowadzi poradnię "Dobry Dietetyk" w Bieruniu. Jestem świeżo „upieczoną” absolwentką kierunku dietetyka Collegium Medicum na Uniwersytecie Jagiellońskim. Żywność, żywienie, zdrowe odżywianie, stały się moim hobby. Cały czas poszukuję nowinek naukowych ze świata dietetyki, rozwijam swoje umiejętności, bo w dietetyce tak jak w innych dziedzinach wszystko ciągle idzie do przodu.

Udostępnienia