Witamina D to jedna z czterech witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, odkryta przez amerykańskiego biochemika Elmera McColluna i jego współpracowników. Witamina ta dostarczana może być do organizmu w dwojaki sposób: z pożywieniem oraz poprzez syntezę skórną.
Wyróżniamy witaminę D1 występującą w tranie, witaminę D2, która obecna jest w organizmach roślinnych, a także suplementach żywności oraz witaminę D3, która syntetyzowana jest w organizmach ssaków, a także występuje w niektórych produktach pochodzenia zwierzęcego.
W ostatnich latach zauważono niedobór witaminy D w różnych grupach wiekowych, m.in. u osób starszych.
Co więc może stać się przyczyną niedoboru witaminy D?
Niedostateczna podaż z pożywieniem
Źródłem witaminy D są między innymi tłuste ryby morskie, takie jak: łosoś, sardynka, makrela czy tuńczyk, żółtko jaja kurzego, tran i mięso czerwone.
Z kolei w produktach roślinnych witamina ta występuje głównie w produktach pochodzenia zbożowego oraz olejach roślinnych. Oprócz tego w wielu krajach w tą witaminę wzbogacane są margaryny oraz mleka dla dzieci.
| Produkt spożywczy | Zawartość witaminy D w IU/100 g |
| Żółtko jaja | 54 IU/żółtko |
| Węgorz świeży | 1200 IU/100 g |
| Śledź marynowany | 480 IU/100 g |
| Ser żółty | 7,6-28 IU/100 g |
| Pokarm kobiecy | 1,5-8 IU/100 g |
| Mleko krowie | 0,4-1,2 IU/100 g |
| Gotowana/pieczona makrela | 152 IU/100 g |
| Dorsz świeży | 40 IU/100 g |
Zawartość witaminy D w wybranych produktach spożywczych (źródło: Tabele wartości odżywczych wybranych produktów i potraw IŻŻ).
Niedostateczna synteza skórna
Wystarczająca synteza skórna witaminy D na terytorium Polski zachodzi w okresie od kwietnia do września, jeżeli na ekspozycję wystawione jest minimum 18% powierzchni ciała przez 15 minut dziennie bez jednoczesnego stosowania kremów ochronnych do opalania. Przyczyną niedostatecznej podaży witaminy D przez skórę jest stosowanie kremem z filtrem do opalania, miejscem zamieszkania, zawartości melaniny w skórze, a także długotrwałym przebywaniem w budynkach oraz z wiekiem, kiedy to dochodzi do spadku zawartości 7-dehydrocholesterolu w skórze.
Leki i choroby
Spośród chorób na zawartość witaminy D w organizmie ma wpływ: celiakia, alergie pokarmowe, choroba Leśniowskiego-Crohna oraz w chorobach nerek i wątroby, ponieważ są one strategicznymi narządami, biorącymi udział w prawidłowym metabolizmie witaminy D w ustroju.
Z kolei lekami, które mogą powodować deficyt tej witaminy D w organizmie są między innymi: ryfampicyna, izoniazyd czy leki przeciwpadaczkowe.
Nieprawidłowa praca nerek oraz wątroby
Przyczyną nieprawidłowego stężenia witaminy D w surowicy krwi jest upośledzona funkcja nerek. Ich nieprawidłowa praca może skutkować upośledzeniem procesu hydroksylacji tej witaminy, uniemożliwiając przez to powstawanie aktywnych metabolitów.
Także nieprawidłowa praca wątroby powoduje nieprawidłową zawartość witaminy D w organizmie, ponieważ w tym narządzie dochodzi do przemiany metabolicznej biologicznie aktywnej witaminy D w 25-hydroksykalcyferol.
Jakie są skutki niedoboru witaminy D?
- U dzieci osteomalacja, a u dorosłych osteoporoza;
- Hipokalcemia, powodująca nadmierną pobudliwość nerwowo-mięśniową, a także zwapnienia tkanek miękkich;
- Występuje zwiększona predyspozycja do występowania nowotworów, cukrzycy typu 1, reumatoidalnego zapalenia stawów czy schizofrenii u osób mieszkających na terenach o małej ekspozycji na promienie słoneczne;
- Może stać się predyspozycją do zwiększonej zapadalności na choroby wirusowe górnych dróg oddechowych
