Herbata a zdrowie – walory zdrowotne herbaty

4.14/5 (7)

Herbata to napój spożywany przez około 2/3 populacji na świecie, stąd też jej obecne zbiory na świecie wynoszą rocznie prawie 4 mln ton. Historia herbaty w Chinach zaczęła się już 5000 lat temu. [2]

Legenda głosi, że parzenie herbaty zostało odkryte przypadkowo. Mityczny cesarz Shen Nong siedział pod drzewem, a jego sługa gotował wodę pitną na wieczorny posiłek. Niektóre liście drzewa spadały do gorącej wody i zabarwiały ją na brązowo. Cesarz był zafascynowany nowym płynem, stwierdził, że napój jest smaczny i orzeźwiający, i tak narodziła się historia parzenia i spożywania herbaty.

legenda herbata

Z biegiem czasu herbata trafiła do Europy i obecnie jest spożywana na całym świecie dzięki swoim właściwościom zdrowotnym. [4] Według danych z 2014 roku do największych importerów herbaty w Europie należy Polska, która importuje około 30 tysięcy ton rocznie. [2]

Herbata i jej odmiany

W zależności od regionu świata popularne są różne odmiany herbaty. Wyróżniamy herbatę: czarną, czerwoną, zieloną, żółtą oraz białą, jednak wszystkie produkowane są z jednej rośliny. Najbardziej popularna jest herbata czarna, która jest otrzymywana z liści, pączków liściowych i łodyżek. Jest to rodzaj herbaty, który poddawany jest fermentacji. Herbata czerwona wyróżnia się specyficznym aromatem i korzennym smakiem. Również poddana jest lekkiej fermentacji.

Szczególnie znana herbata czerwona pochodząca z Chin to herbata Pu-erh. Herbata, która nie ulega fermentacji to herbata zielona. Otrzymuje się ją poprzez parowanie lub prażenie liści na etapie ich więdnięcia, a następnie suszenie świeżych liści. Żółta herbata, która jest najmniej znana w Europie w wyniku wcześniejszego zakazu jej eksportu poza Chiny należy do najlepszych. Do
produkcji wykorzystuje się najmłodsze pędy, a podczas zwijania liści dochodzi do niepełnej fermentacji. Najcenniejszą odmianą żółtej herbaty jest Chu Shan Yin Chin. Herbata biała również uzyskiwana z wiosennych pąków liściowych jest już bardziej znana na terenie Europy. Młode pąki poddawane są działaniu pary wodnej, aby doprowadzić do inaktywacji enzymów, a następnie suszeniu. Wszystkie odmiany herbaty różnią się smakiem, aromatem oraz zawartością związków bioaktywnych.[2]

Herbata a zdrowie – wyniki badań

Polifenole

Herbata, a w szczególności herbata zielona od dawna ceniona jest przez ludzi na całym świecie ze względu na właściwości zdrowotne. Dowodzi tego duża liczba badań klinicznych.

herbata a zdrowie

Alexei Longvinovich / 123RF

Główną zaletą herbaty są jej właściwości przeciwutleniające, które zbliżone są do owoców i warzyw. Herbata jest szczególnie bogata w polifenole, w tym katechiny, teaflawiny oraz tearubiginy. [6] Za korzyści zdrowotne odpowiedzialne są głównie katechiny, których zawartość zależy od rodzaju krzewu herbacianego. Są to bezbarwne związki, które nadają herbacie gorycz i cierpkość. Najwięcej katechin zawiera napar z młodych liści i pąków. Podczas procesu fermentacji katechiny ulegają kondensacji tworząc teaflawiny i tearubiginy. Dzięki temu właściwości utleniające posiada również czarna herbata. Teaflawiny nadają naparowi z herbaty odcień żółto- złocisty, jednak ze względu na nietrwałość tych związków w herbatach złej jakości obserwujemy brunatnienie i brak klarowności. Tearubiginy to barwniki czerwone, które nadają czarnej herbacie ciemny kolor i charakterystyczny smak.[3] Odkryte w herbacie katechiny posiadają lepsze właściwości utleniające niż witamina C, witamina E, tokoferol czy karoten.

Przeczytaj także na dietetycy.org.pl:  Dieta zwiększająca libido | Afrodyzjaki na talerzu | Jak jedząc rozbudzić zmysły?

Aktywność przeciwutleniająca polifenoli to nie tylko zdolność wiązania nadtlenków, ale również wzrost aktywności niektórych enzymów detoksykacyjnych, takich jak: peroksydaza glutationowa, reduktaza glutationowa, transferaza S- glutationowa, katalaza i reduktaza chinonowa. Obserwuje się to głównie w wątrobie, płucach i jelicie cienkim. [6] Według badań przeprowadzonych na szczurach ( Muramatsu K., 1986) odkryto, że podawanie katechin zapobiega wzrostowi poziomu cholesterolu we krwi. Wyniki badań pokazują, że katechiny zawarte w herbacie wykazują efekt hipocholesterolemiczny. W badaniach epidemiologicznych potwierdzono zmniejszenie ryzyka wystąpienia chorób serca u osób spożywających napar z liści herbaty ( Davies i in., 2003).

Obecnie w naszym społeczeństwie otyłość i cukrzyca to poważne problemy, które mogą być podstawą do bardziej skomplikowanych zaburzeń. Stale podwyższe stężenia glukozy we krwi sprawia, że ściany naczyń krwionośnych stają się kruche i powodują takie zaburzenia jak: niewydolność nerek, atak serca, udar i wysokie ciśnienie krwi. Katechiny herbaty przejawiają zachowania hamujące enzymy trawienne takie jak α-amylaza. Udowodniono ( Sasaki M., 1985) , że katechiny z herbaty hamują nadmierny wzrost stężenia glukozy w osoczu po spożyciu skrobi i sacharozy.

Otyłość jest zaburzeniem metabolicznym wynikającym z zaburzeń równowagi pomiędzy przyjmowaniem energii, a wydatkami energetycznymi. Według badań długotrwałe przyjmowanie katechin z herbaty w połączeniu z regularnymi ćwiczeniami u myszy pomaga zmniejszyć otyłość wywołaną dietą. Ten efekt można przypisać aktywacji metabolizmu energetycznego całego ciała. (Murase i in. 2006).

Katechiny herbaty to również bioantymutageny i zmniejszają ryzyko spontanicznych mutacji spowodowanych zmienioną polimerazą DNA. Ze względu na ich działanie antymutagenne, katechiny również wykazują różne działania przeciwnowotworowe.

Dla przykładu, katechiny znacznie zmniejszyły liczbę i obszar przednowotworowego glutationu S -transferazy w wątrobie (Matsumoto N., 1996). Te wyniki sugerują, że katechiny mają aktywność chemoprewencyjną przeciwko rakowi wątroby. [5] Dotychczas zaobserwowano również pozytywne działanie naparów z herbaty zapobiegające rozwojowi raka prostaty, przełyku, płuc, żołądka, trzustki i okrężnicy.

Wyniki badań naukowych jednocześnie sugerują, że spożywanie w ciągu doby przynajmniej trzech filiżanek naparu z liści herbaty może być istotnym czynnikiem ograniczającym rozwój nowotworu piersi we wczesnym stadium. Wynika to z faktu, iż polifenole hamują wywołaną przez kancerogeny, indukcję dekarboksylazy ornitynowej, cyklooksygenazy i lipooksygenazy, biorących udział w promocji nowotworów. [3] Dzięki zawartości polifenoli ekstrakty z białej lub zielonej herbaty aplikowane miejscowo na skórę mogą wspomagać układ odpornościowy oraz chronić przed promieniowaniem słonecznym razem z kosmetykami przeciwsłonecznymi.

Przeczytaj także na dietetycy.org.pl:  Trendy w dietetyce na rok 2016

Związki fenolowe herbat, szczególnie zielonej, działają także przeciwbakteryjnie redukując liczbę żywych komórek bakteryjnych.

Czerwona herbata Pu-erh jest dodatkowo popularna ze względu na właściwości odchudzające, oczyszczające i wzmacniające organizm. [2]

Garbniki i flawonoidy

Dzięki obecności garbników i flawonoidów herbata posiada właściwości antyseptyczne, dlatego herbata stosowana jest jako odwieczny domowy środek na oparzenia, rany i obrzęki. Okład z zielonej herbaty łagodzi swędzenie i stany zapalne ukąszenia owadów. Ponadto wiele produktów do pielęgnacji włosów i skóry wykorzystuje olejek z drzewa herbacianego. Badacze poszukają w zielonej herbacie również naturalnej blokady słonecznej. Składniki zielonej herbaty mogą być użyteczne miejscowo do regeneracji skóry, gojenia się ran lub leczenia niektórych stanów takich jak: aftowe owrzodzenie, łuszczyca, trądzik i rogowacenie. [6]

Alkaloidy purynowe

Działanie pobudzające organizmu i układu nerwowego herbata zawdzięcza obecności alkaloidów purynowych. Na zmniejszenie zmęczenia i senności usprawniając procesy myślowe ma wpływ kofeina. Jej metabolity wpływają na zwiększenie wydzielania neuroprzekaźników. W wyniku parzenia herbaty uzyskuje się słabsze stężenie kofeiny niż w przypadku parzenia kawy.

Liście herbaty zawierają od 2,5 do 4,5% kofeiny, z której około 80% jest ekstrahowane do naparu. Dzięki temu spożycie herbaty powoduje zwiększenie zdolności do pracy umysłowej i fizycznej. [3]

W herbacie występują również inne alkaloidy tj. teofilina i teobromina, które działają moczopędnie i powodują rozszerzenie naczyń krwionośnych w narządach, mięśniach i mózgu. Teofilina zawarta w herbacie zapobiega chorobom układu oddechowego, takimi jak świszczący oddech, duszność i trudności w oddychaniu spowodowane przez astmę, chroniczne zapalenie oskrzeli, rozedmę płuc i inne choroby płuc. Rozluźnia ona i otwiera kanały oddechowe w płucach, ułatwiając oddychanie. [6] Japońska zielona herbata zawiera również γ-glutametyloetylamid, o nazwie teanina, na poziomie od 1 do 2% materiału w suszonych liściach. Poczucie relaksu po wypiciu japońskiej zielonej herbaty może być związana z obecnością teaniny. Badania na zwierzętach i ochotnikach wykazały, że doustne podawanie teaniny wygenerowało fale α w mózgu, sugerując że teanina może wywołać uczucie relaksu ( Yamada T., 2003) [5] Pobudzające działanie naparu herbaty otrzymuje się przy krótkim zaparzaniu liści, trwającym 2-3 min, ponieważ w tym czasie do naparu ekstrahuje się teina. Przy dłuższym zaparzaniu do naparu przechodzą garbniki i polifenole, które wiążą teinę, przez co herbata działa kojąco i uspokajająco. [3]

Przeczytaj także na dietetycy.org.pl:  Kawa czy herbata - co lepsze?

Witaminy

Japońskie liście zielonej herbaty są bogate w jeszcze inne przeciwutleniacze takie jak: witamina C, witamina E i β-karoten. Oprócz aktywności antyoksydacyjnej witaminy te mają działanie przeciwnowotworowe i hamują procesy starzenia. [5]

Podsumowanie

Od pewnego czasu konsumenci odkrywają inne rodzaje herbat, poza tradycyjną czarną herbatą. Dodatkowo można zauważyć tendencję do wybierania coraz lepszych gatunkowo mieszanek. W dalszym ciągu częściej wybierane są herbaty ekspresowe niż liściaste. Sprzyjają temu takie czynniki, jak: wzrost tempa życia, zmiana technologii produkcji, poprawa jakości i aspekty użytkowe. Obserwuje się również zmiany preferencji konsumentów herbat z zauważalnym wzrostem zainteresowania herbatami zielonymi oraz segmentem herbatek owocowych i owocowo-ziołowych. Warto jednak zwrócić uwagę, iż coraz częściej mianem herbaty określa się wspomniane herbatki owocowe i ziołowe pochodzące z innego asortymentu roślinnego i mieszanek ziołowych. Nie posiadają one takich właściwości jak tradycyjny napar z krzewu herbacianego.

Herbata jest znana od lat, społecznie akceptowana oraz bezpieczna. Ze względu na swoje walory zdrowotne powinna zostać ona jeszcze bardziej rozpowszechniona pod kątem leczniczym i terapeutycznym. W herbacie oznaczono kilkadziesiąt różnych związków biologicznie aktywnych takich jak: alkaloidy purynowe, flawonoidy, olejki eteryczne, garbniki, aminokwasy, witaminy i pierwiastki bioaktywne. Wyniki licznych badań dostarczają wielu dowodów na prozdrowotne i lecznicze właściwości tych związków, między innymi mogą wykazywać właściwości antyoksydacyjne, przeciwnowotworowe, przeciwstarzeniowe, przeciwmiażdżycowe, hipoglikemiczne, przeciwzapalne, antybakteryjne, a także są wykorzystywane w zapobieganiu otyłości.

Pomimo cennych walorów zdrowotnych oraz ogromnej popularności wynikającej z walorów sensorycznych herbata nadal zaliczana jest do środków spożywczych, które nie zawierają składników odżywczych lub zawierają je w ilościach nie mających znaczenia odżywczego. [1]

Literatura

1. Kozirok W., Sitkiewicz M., Postawy zachowania konsumentów wobec herbat i herbatek , ” Handel wewnętrzny”, No. 2 ( 355), 2015, s. 222-233.
2. Miazga- Sławińska M., Grzegorczyk A., Herbaty- rodzaje, właściwości, jakość, zafałszowania,” Kosmos, Problemy Nauk Przyrodniczych”, No. 63( 3), 2014, s. 473-479.
3. Michalak- Majewska M., Właściwości herbaty. Część 1 Znaczenie żywieniowe ,” Nauka Przyroda Technologie”, No. 5 (6), 2011.
4. Oficjalna strona internetowa World Green Tea Associaction, http://www.o-cha.net/english/cup/pdf/2.pdf ( dostęp 06.05.2018).
5. Oficjalna strona internetowa World Green Tea Associaction, http://www.o-cha.net/english/cup/pdf/40.pdf ( dostęp 06.05.2018).
6. Sharangi A.B., Medicinal and therapeutic potentialities of tea (Camellia sinensis L.) – A review, ” Food Research International”, No. 42, 2009, s. 529-535.

Zostaw swoją opinię:

O autorze

Marta Gołębska

Jestem dietetykiem z zamiłowania i absolwentką GUMed, dodatkowo interesuję się technologią potraw oraz systemami działań przemysłu spożywczego, którego tajniki poznaję na studiach magisterskich na Akademii Morskiej.

Yes No