5/5 (1)

Prawidłowe odżywianie, choć z roku na rok coraz bardziej cenione to wciąż często rozumiane, nie tak jak powinno. Społeczeństwo kojarzy wpływ tłuszczów, białek i węglowodanów na zdrowie, jednak często zapomina się o takich składnikach jak witaminy czy składniki mineralne. Szczególnie, jeśli chodzi o mało znane dla laików mikropierwiastki, a w tym temat tej pracy – czyli selen.

Selen w diecie

Selen to pierwiastek przez wielu mało ceniony, a wręcz czasami nawet kompletnie nieznany. Pierwiastek śladowy, o którym mowa, od strony żywieniowej ma wręcz bardzo istotne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Ze względu na wiele badań rola tego mikropierwiastka staje się coraz to bardziej ceniona, zaś jego wpływ na zdrowie pozwala nam na bardzo praktyczne wykorzystanie go w prewencji wielu chorób.

Selen w organizmie w postaci wolnej nie odznacza się aktywnością. Jednak przekształca się on w postać aminokwasów: selenocysteiny oraz selenometioniny, które to z kolei stanowią składnik kilku najważniejszych w organizmie enzymów, jakimi są peroksydaza glutationowa czy reduktaza trioredoksynowa. Selen stanowi także komponent dejodynazy jodotyroninowej, która to odznacza się wpływem na gruczoł tarczycy. Selen wchodzi także w skład aktywnych selenoprotein [2,3].

Funkcje selenu

Ze względu na swoje działanie, selenowi przepisuje się funkcję centrum aktywnego w przypadku reakcji utleniania. Jako składnik peroksydazy glutationowej czy reduktazy triodedyoksynowej stanowi on podstawę w odpowiedzi antyoksydacyjnej, która to neutralizuje wolne rodniki. W postaci dejodynazy jodotyroninowej selen bierze udział w konwersji hormonów tarczycy (T3, T4), które to pozwalają na kontrolowanie stanów rozchwiania tego narządu (niedoczynność tarczycy, Hashimoto, choroba Gravesa-Basedova).

Dzięki wielokierunkowemu działaniu, pierwiastek ten stosowany jest również i w innych przypadłościach, do których zaliczyć możemy: choroby neurodegeneracyjne czy choroby nowotworowe [1,3].

Zapotrzebowanie na selen i jego źródła

Selen jest to pierwiastek, który występuje w glebie oraz wodach i właśnie stąd przedostaje się on do organizmu człowieka. Jednak jego ilość w glebach jest różna. W glebach polskich jego zawartość zaliczana jest raczej do niskich, w porównaniu do gleb amerykańskich. Prawidłowe stężenie tego pierwiastka w organizmie powinno oscylować na poziomie od 70-150 µm/L. Jednak ze względu na niski poziom w glebach oraz tkankach roślinnych często spotkać można się z niedoborami tego elementu.

Badania przeprowadzone w populacji polskiej stwierdzają, iż zapotrzebowanie w naszym kraju na selen wynosi ok. 45µm/L, jednak jest to wartość wciąż niepotwierdzona szeregiem badań w związku, z czym brak w tej kwestii jednoznacznej opinii. Warto wspomnieć, że jednostki zdrowia w innych krajach zalecają suplementacje tego pierwiastka, ze względu na jego długotrwałe względne niedobory.

Do źródeł selenu zaliczyć możemy: mięso, produkt zbożowe, nabiał, niektóre warzywa (kapusta biała, brokuły, cebula), orzechy brazylijskie. Oczywiście zawartość w tych produktach zależy od bogactwa gleby, w której to selen występuje w różnych ilościach [3].

Niedobory selenu

Brak spożycia bądź jego znikoma ilość powodować może szereg nieprzyjemnych dolegliwości, do których zaliczyć możemy: bóle mięśniowe, podwyższenie kinazy kreatynowej pochodzenia mięśniowego (ryzyko zawału serca), makrocytozy, kardiomiopatie, choroba Kashin-Beck (zmiany w strukturze stawów), marskość wątroby, zapalenia stawów, choroby tarczycy, nowotwory (wątroby, jelit) [2].

Nadmiar selenu

Z drugiej strony selen jest także pierwiastkiem, który w trakcie nieprawidłowej (zbyt dużej) suplementacji może wywołać nadmiar tego mikroelementu (selenoza), co w praktyce da przewlekłe zatrucie nawet ze skutkiem śmiertelnym [2].

Selen w chorobach

Choroby nowotworowe:

Badanie Nutritional Prevention of Cancer-NPC

Podawanie 200µg selenu/dobę w postaci drożdży przyczyniło się do redukcji śmiertelności, która wynikała z powodu nowotworów skóry. Duży wpływ zauważono u osób, u których początkowy poziom selenu w organizmie wynosił <106 µg/L [3].

Choroby immunologiczne:

Badanie wskazują na to, iż podawanie pierwiastka w postaci seleninu sodu wpływa na zwiększenie aktywności limfocytów T oraz aktywację komórek (natural killer) NK. Wynika to ze zwiększone aktywności receptorów dla IL-2, która stanowi czynnik wzrostu dla limfocytów T [3,4].

Infekcje wirusowe:

Niskie stężenie selenu koreluje z występowaniem wirusa HIV. Uważa się również, że niedobory selenu stanowią niekorzystny czynnik predykcyjny związany z większą śmiertelnością z powodu HIV.

Nie ma jednoznacznych dowodów na to, że suplementacja selenem rozwiązuje problem ludzi chorych na AIDS, jednak badania nasuwają przypuszczenie, że odpowiednie spożycie tego pierwiastka pomaga w przeciwdziałaniu powikłaniom chorób infekcyjnych [3].

Choroby psychiczne:

Badania potwierdzają, że suplementacja selenem w ilości 226,5 µg/dobę wpływa na zmniejszenie zaburzeń nastroju: lęk, dezorientacja, wrogość [3].

Choroby tarczycy:

Selen stanowi komponent jednego z najsilniejszych antyoksydantów organizmu: peroksydazy glutationowej. Wykazano, że zbyt małe stężenie selenu prowadzi do zwiększenia zachorowalności na choroby tarczycy, a w tym autoimmunologicznego zapalenia oraz niedoczynności tarczycy [3].

Wykazano również, że podawanie selenoprotein w przypadku zapalenia tarczycy (choroba Hashimoto) wpływa na zmniejszenie wydzielania prozapalnych czynników (cytokin).

Randomizowane badania udowodniły, że w przypadku ciężarnych podawanie selenu (200 µg/dobę) przez okres 12 miesięcy obniża stężenie anty-TPO, poprawia obraz USG tarczycy oraz redukuje ilość przypadków zapalenia tarczycy [2,3].

Badań dotyczących wpływu selenu na rozwój innych chorób można znaleźć o wiele więcej. Powyższe przykłady wskazują tylko, że temat selenu w prewencji chorób jest niezwykle ważny. Badania prowadzone na całym świecie wskazują na wielokierunkowe działanie selenu, dlatego w najbliższych latach ten mikropierwiastek może okazać się niezwykle ważnym oraz niezbędnym elementem naszej diety.

Podsumowanie

Selen to mikropierwiastek, który pod względem doniesień naukowych stanowi dosyć młody projekt badań. Dla wielu ten składnik diety stał się nieodłącznym elementem prawidłowo zbilansowanego jadłospisu ze względu na jego obszerne działanie. Najnowsze doniesienia wskazują na sensowne włączenie suplementacji selenu w jadłospisie. Szczególnie, że niekiedy dieta jest bardzo uboga w ten składnik. Oczywiście najlepiej byłoby uzupełniać selen z diety, jednak jego zawartość w poszczególnych produktach różni się ze względu na zasoby ziemi. Dlatego niekiedy warto włączyć suplementacje preparatami dostępnymi na rynku.

Piśmiennictwo:

  1. Klecha B., Bukowska B.: Selen w organizmie człowieka – charakterystyka pierwiastka i potencjalne zastosowanie terapeutyczne. Bromat. Chem. Toksykol XLIX,4, 818-829. 2016.
  2. Langauer-Lewowicka H., Pawlas K.: Selen w środowisku. Medycyna Środowiskowa,19, No.1,9-16.2016.
    3. Ratajczak M., Gietka-Czernel M.: Rola selenu w organizmie człowieka. Post N Med ; XXIX(12): 929-933.2016.
  3. Zagrodzki P.: Selen, a układ odpornościowy. Postępy Hig Med. Dosw. 58: 140-149.2004.

Zostaw swoją opinię:

O autorze

Damian Grądzki

Dietetyk, redaktor ds. tematyki żywienia, specjalista z zakresu żywienia w chorobach układu krążenia. Absolwent Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie.

Yes No