5/5 (3)

Fruktoza jest monocukrem obecnym w owocach i miodzie. Należy pamiętać, że w owocach oprócz fruktozy znajdują się również inne korzystne substancje. Należą do nich flawonoidy, składniki mineralne, witaminy czy błonnik, dlatego nie powinno się tych produktów eliminować z diety. Natomiast w  ostatnich latach fruktoza jest głównie spożywana w postaci cukru. Jest to związane  z tym, że fruktoza stanowi składową dwucukru – sacharozy. Oprócz tego fruktoza jest dostarczana poprzez spożywanie syropu glukozowo-fruktozowego obecnego w produktach spożywczych i słodzonych napojach, który jest używany do słodzenia produktów ze względów ekonomicznych. 

Syrop glukozowo-fruktozowy

wybór słodycz
© racorn / 123RF

Spożycie napojów słodzonych fruktozą, glukozą bądź syropem glukozowo-fruktozowym dostarcza więcej dodatkowych energii w porównaniu do napojów słodzonych słodzikami [1]. Dodatkowe kalorie z napojów słodzonych będą sprzyjać rozwojowi otyłości w przyszłości oraz wszelkim jej powikłaniom, dlatego powinno się ich unikać. Dwa niezależne laboratoria określiły przez pomiary 80 przypadkowych napojów słodzonych syropem glukozowo-fruktozowym, że zawartość fruktozy w nich stanowi 55,58 % [2]. Syrop glukozowo-fruktozowy jest dodawany do wielu produktów m.in. pierniki, wyroby cukiernicze, ketchup, dżemy czy lody. Bardzo łatwo można w ciągu jednego dnia spożyć nadmiar fruktozy.

Napoje słodzone

W jednym badaniu porównano spożycie różnych płynów spożywanych w ilości 1 litr na dzień. Należały do nich: cola, dietetyczna cola, mleko i woda. Węglowodany występowały tylko w coli w ilości 100 g/dzień, z czego 50% stanowiła fruktoza oraz w  mleku w ilości 47 g/d. Największy wpływ na organizm obserwowano po spożyciu coli. Dotyczył on zwiększenia tłuszczu w wątrobie, trzewnej tkanki tłuszczowej, stężenia cholesterolu ogółem oraz i skurczowego ciśnienia tętniczego. Natomiast, gdy otyłym osobom podawano przez 10 tygodni do wypicia napój pokrywający 25% ich zapotrzebowania składającego się z fruktozy bądź glukozy, w przypadku pierwszego cukru prostego zawartość tłuszczu ogółem oraz trzewnego w organizmie wzrosła dwukrotnie niż przy spożyciu napoju z glukozą [3].

Spożycie cukrów wśród dzieci i młodzieży

Coraz więcej dzieci w dzisiejszych czasach jest otyłych bądź ma nadwagę. Jest to związane z małą aktywnością fizyczną, spożywaniem słodkich napojów oraz produktów przetworzonych i fast foodów. W jednym z badań porównano spożycie cukrów ogółem i cukrów dodanych w Chinach, Meksyku i USA. Najwięcej cukrów spożywały dzieci w Stanach Zjednoczonych i wynosiło ono 124 g cukrów ogółem oraz 76 g cukrów dodanych. Na drugim miejscu znajdował się Meksyk i na ostatnim Chiny. Dzieci z Chin spożywały owoce, warzywa oraz słodkie bułki jako źródło cukrów ogółem. Natomiast dzieci z Meksyku i USA wybierały napoje słodzone i gazowane oraz soki owocowe jako źródło cukrów ogółem oraz dodanych [4]. Dzieci z Chin spożywają najmniej cukrów szkodliwych dla zdrowia. Posiadają też nawyki charakteryzujące się prawidłowym wyborem warzyw i owoców jako źródeł węglowodanów w diecie.

W 11 krajach Europy spożycie cukrów ogółem i dodanych było wyższe u dzieci niż dorosłych. Słodkie produkty były głównym źródłem oby dwóch rodzajów cukrów. Innym źródłem cukrów dodanych były również słodkie napoje. Natomiast u dorosłych obserwowano większe spożycie owoców, a mniejsze napojów słodkich [5]. Z danych wynika, że największy procent spożycia cukrów ogółem występuje u dzieci poniżej 4 roku życia i wynosi 20-39%. Wraz z wiekiem spada i u dorosłych wynosi 14-25%. Z kolei spożycie cukrów dodanych było najwyższe u dzieci w wieku szkolnym i młodzieży [6].

słodycze
© Oleksandra Naumenko / 123RF

Węglowodany proste a profil kardiometaboliczny

W badaniu NHANES 2009-2014 wykazano, że cukry stanowią duże źródło dostarczanych kalorii u dzieci w wieku 2-19 lat. Ponadto zauważono korelację między spożyciem cukrów dodanych z napojów, a wzrostem masy ciała dziecka [7]. W badaniu trwającym 17 lat potwierdzono, że [8]. U dzieci spożywających słodkie napoje obserwowano również zwiększone stężenie glukozy we krwi oraz trójglicerydów, co niekorzystnie wpływa na ich profil kardiometaboliczny, a w przyszłości może prowadzić do rozwoju chorób układu krążenia [9]. Po przeprowadzeniu interwencji spożycie słodkich napojów u dzieci i młodzieży zmniejszyło się o 76 ml/dzień, natomiast obserwowano u nich zwiększone spożycie wody [10]. Warto zatem przeprowadzać więcej kampanii zdrowotnych i edukacyjnych dla tych grup wiekowych, aby zmniejszyć występującą coraz częściej otyłość oraz jej powikłania.

Zastąpienie słodzonych soków wodą jest korzystne, gdyż sprzyja występowaniu mniejszej zawartości tłuszczu w organizmie [11]. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne rekomenduje spożycie cukrów dodanych u dzieci >25 g/dzień( 6 łyżeczek), natomiast u dzieci poniżej 2 roku życia należy ich unikać i nie wprowadzać do diety [12].

Zespół metaboliczny

Spożycie słodkich napojów jest również związane z wystąpieniem zespołu metabolicznego [13]. Jest to związane z tym, że wpływają one na profil kardiometaboliczny, co z kolei może przyczyniać się do rozwoju zespołu metabolicznego. Zespół metaboliczny stwierdza się, gdy u osoby występują co najmniej trzy spełnione kryteria z następujących:

  • obwód talii >94 cm u mężczyzn i >80 cm u kobiet
  • stężenie trójglicerydów > 150 mg/dl ( 1,7 mmol/l)
  • stężenie cholesterolu HDL <40 mg/dl( 1 mmol/l) u mężczyzn i <50 mg/dl u kobiet( 1,3 mmol/l)
  • ciśnienie tętnicze skurczowe >130mmHg i rozkurczowe > 85mmHg
  • stężenie glukozy we krwi >100mg/dl( 5,6 mmol/l).

W badaniu, które trwało 10 lat wykazano, że spożycie więcej niż 4 porcji słodkich napojów na tydzień powoduje 1,8 razy większe ryzyko wystąpienia zespołu metabolicznego. U osób, które często spożywały napoje tego rodzaju występowało 2-krotnie większe ciśnienie tętnicze oraz hipertrójglicerydemia [14].  Ponadto spożycie więcej niż jednej porcji na dzień słodkich napojów wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia nadciśnienia tętniczego [15, 16]. Z kolei częste spożycie napojów słodzonych obniżało stężenie cholesterolu HDL, zwiększało stosunek cholesterolu ogółem do cholesterolu HDL, stężenie białka CRP, adiponektyny oraz insuliny [17].

dziewczyna cola
© Dean Drobot

Podsumowanie

Badania pokazują, że problem nadmiernego spożycia cukrów dodanych jest globalny i dotyczy wszystkich grup wiekowych. Warto przeprowadzać kampanie dotyczące mniejszego spożycia szkodliwych cukrów oraz przedstawienie skutków ich nadmiernego  spożywania. Należy ograniczać słodzone soki, które można kupić w sklepie, gdyż są one źródłem nadmiaru kalorii, cukrów i innych niekorzystnych substancji. Jako zamiennik można stosować soki zrobione własnoręcznie ze świeżych owoców i warzyw, z przewagą tych drugich.

Bibliografia

  1. Kuzma J.N., Cromer G., Hagman D.K. i wsp.: No difference in ad libitum energy intake in healthy men and women consuming beverages sweetened with fructose, glucose, or high-fructose corn syrup: a randomized trial. Am J Clin Nutr 2015, 102, 1373-80.
  2. White J.S., Hobbs L.J., Fernandez S. Fructose content and composition of commercial HFCS-sweetened carbonated beverages. Int J Obes (Lond) 2015, 39, 176-182.
  3. Bray G.A. Energy and Fructose From Beverages Sweetened With Sugar or High-Fructose Corn Syrup Pose a Health Risk for Some People. Adv Nutr 2013, 4, 220–225.
  4. Afeiche M.C., Koyratty B.N.S. , Wang D. i wsp.: Intakes and sources of total and added sugars among 4 to 13-year-old children in China, Mexico and the United States. Pediatr Obes 2018, 13, 204–212.
  5. Azaïs-Braesco V., Sluik D., MaillKot M. i wsp.: A review of total & added sugar intakes and dietary sources in Europe. Nutr J. 2017,16, doi: 10.1186/s12937-016-0225-2.
  6. Newens K.J., Walton J. A review of sugar consumption from nationally representative dietary surveys across the world. J Hum Nutr Diet. 2016, 29, 225-240.
  7. Welsh JA., Wang Y., Figueroa J. i wsp.: Sugar intake by type (added vs. naturally occurring) and physical form (liquid vs. solid) and its varying association with children’s body weight, NHANES 2009-2014. Pediatr Obes. 2018, 13, 213-221.
  8. Marshall T.A., Curtis A.M., Cavanaugh J.E. i wsp.: Child and Adolescent Sugar-Sweetened Beverage Intakes Are Longitudinally Associated with Higher Body Mass Index z Scores in a Birth Cohort Followed 17 Years. J Acad Nutr Diet 2019, 119, 425-434.
  9.  Seferidi P., Millett C., Laverty A.A. Sweetened beverage intake in association to energy and sugar consumption and cardiometabolic markers in children. Pediatr Obes 2018, 13, 195-203.
  10. Vargas-Garcia E.J., Evans C.E.L., Prestwich A. i wsp.: Interventions to reduce consumption of sugar-sweetened beverages or increase water intake: evidence from a systematic review and meta-analysis. Obes Rev. 2017, 18, 1350-1363.
  11. Zheng M., Rangan A., Olsen N.J. i wsp.: Substituting sugar-sweetened beverages with water or milk is inversely associated with body fatness development from childhood to adolescence. Nutrition 2015, 31, 38-44.
  12.  Vos M.B., Kaar J.L., Welsh J.A. i wsp.: Added Sugars and Cardiovascular Disease Risk in Children: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation 2017, 135, e1017-e1034.
  13. Narain A., Kwok CS.., Mamas M.A. i wsp.: Soft drink intake and the risk of metabolic syndrome: A systematic review and meta-analysis. Int J Clin Pract 2017, 71. doi: 10.1111/ijcp.12927.
  14. Kang Y., Kim J. Soft drink consumption is associated with increased incidence of the metabolic syndrome only in women. Br J Nutr 2017, 117, 315-324.
  15. Xi B., Huang Y., Reilly K.H. i wsp.: Sugar-sweetened beverages and risk of hypertension and CVD: a dose-response meta-analysis. Br J Nutr 2015 ,113, 709-717.
  16.  Kim Y., Je Y. Prospective association of sugar-sweetened and artificially sweetened beverage intake with risk of hypertension. Arch Cardiovasc Dis 2016, 109, 242-253.
  17. Yu Z., Ley S.H., Sun Q. i wsp.: Cross-sectional association between sugar-sweetened beverage intake and cardiometabolic biomarkers in US women. Br J Nutr 2018, 119, 570-580.

Proszę oceń

O autorze

Roksana Smyrek

Jestem studentką drugiego stopnia dietetyki na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu. Interesuję się właściwościami prozdrowotnymi owoców, warzyw, ziół oraz wpływem zbilansowanej, zdrowej diety na zmniejszenie ryzyka oraz powikłań chorób cywilizacyjnych.